20 maja br. abp Józef Życiński dokona aktu konsekracji kościoła w Poniatowej. W ten sposób Poniatowa w pełni wpisze się w dziedzictwo kulturowe Polski i Europy.

Trudne początki

Miasta powstałe w powojennej Polsce z założenia nie miały w swojej strukturze obiektów sakralnych, dlatego ich pejzażu nie wieńczyły, jak od wieków w całej Europie, wieże kościołów, dzwonnic i katedr. W ich historię wpisane są starania mieszkańców o pozwolenia na budowę kościołów, szczególnie intensywne na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Poniatowa, podobnie jak inne młode miasta (np. Kraśnik, Świdnik), korzystała z posług religijnych parafii mieszczącej się w pobliskiej wsi Kraczewice.

Proboszczem kraczewickiej parafii został w 1978 r. ks. Józef Kozłowicz, który otrzymał misję budowy kościoła w Poniatowej. 5 maja 1979 r. delegacja mieszkańców miasta złożyła u wojewody lubelskiego prośbę o zezwolenie na budowę kościoła. Wojewoda pismem z dn. 6 czerwca zezwolił na przeniesienie do Poniatowej starego drewnianego kościoła z Matczyna. Ponownie złożono prośbę o pozwolenie na budowę nowego kościoła, zostało ono udzielone 24 listopada. Określono lokalizację obiektu na terenie między ulicą Fabryczną i Młynki, gdzie planowano zbudowanie 7- tysięcznego osiedla mieszkaniowego, co sytuowałoby kościół w centrum miasta. Na wiosnę 1980 r. teren został ogrodzony, doprowadzono wodę i energię elektryczną, zbudowano magazyny i zaplecze socjalne. 2 października podpisano rejentalny akt kupna placu za kwotę 184.000 zł. Zbudowano tymczasową kaplicę, 26 października bp Bolesław Pylak poświęcił plac pod budowę, kaplicę i Krzyż Pamiątkowy. Tłumy wiernych ze łzami w oczach obserwowały podniesienie i ustawienie krzyża, który wydawał się wtedy ogromny na pustym placu, gdzie miała stanąć świątynia. W Boże Narodzenie w kaplicy odprawiono pierwszą pasterkę w Poniatowej.

Budowa świątyni

Prace budowlane rozpoczęto wiosną 1981 r. Uczestniczyli w nich z ogromnym zapałem i zaangażowaniem mieszkańcy miasta. Kadra inżynierska zakładu "Predom-EDA" służyła swoimi umiejętnościami technicznymi i organizacyjnymi, robotnicy wykonywali ciężkie prace budowlane, kobiety i młodzież prace pomocnicze. 18 sierpnia położono pierwsze cegły w murze kościoła, 18 października bp B. Pylak dokonał aktu wmurowania kamienia węgielnego, przywiezionego z Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Uroczystość uświetnił występ zespołu "Scholares Minores pro Musica Antiqua". 13 grudnia rozpoczął się stan wojenny, na okres świąt Bożego Narodzenia zawieszono godzinę policyjną, dzięki temu można było o północy odprawić pasterkę. Po zimowej przerwie od wiosny 1982 r. kontynuowano budowę, mimo narastających braków w zaopatrzeniu we wszelkie materiały budowlane. Kronika parafialna odnotowuje kłopoty i starania związane ze zdobyciem cementu, stali zbrojeniowej, blachy miedzianej na pokrycie dachu. Były one poszukiwane, zamawiane i pozyskiwane na terenie całego kraju, a nawet pożyczane od innych prowadzących budowy parafii. W 1985 r. oddano do użytku dolną kondygnację kościoła i pokryto dach.

2 czerwca bp B. Pylak poświęcił dzwony. Zostały one zamówione jeszcze w 1982 r. w przemyskiej firmie "Felczyński". Wielu mieszkańców miasta ma w nich swoją cząstkę, bowiem ta słynna ludwisarnia nie mogąc zdobyć surowców, zażądała dostarczenia złomu miedzi i cyny. Wykonano trzy dzwony o średnim profilu i trójdźwięku durowym, o wadze 420 kg, 220 kg i 130 kg. Zostały umieszczone pionowo w ażurowej konstrukcji wieży kościoła. Nadano im imiona: Józef, Maryja i Jan Paweł II. Opatrzono je - zgodnie z wielowiekową tradycją - inskrypcjami, w których zawarte są informacje o imieniu, czasie powstania, fundatorach i przesłanie do wiernych. "Narodzie polski, gdy usłyszysz głos mój, wznieś serce do Boga, zmów Anioł Pański, wspomnij zmarłych i poległych za wiarę i ojczyznę" - głosi napis na dzwonie Jan Paweł II. Umieszczenie dzwonów w kościelnej wieży stało się symbolicznym aktem wpisania Poniatowej w wielowiekowe dziedzictwo kulturowe Polski i Europy.

Powstanie parafii

10 lutego 1986 r. biskup lubelski B. Pylak podpisał dekret erygujący parafię pod wezwaniem Ducha Świętego w Poniatowej. Została wydzielona z terenu parafii Kraczewice i obejmuje miasto oraz wsie Plizin i Leśniczówka. Powstał też cmentarz parafialny, zlokalizowany w lesie w kierunku Opola Lubelskiego. Pierwszym proboszczem został budowniczy kościoła ks. kan. Józef Kozłowicz, a wikariuszami ks. Leszek Adamowicz i ks. Władysław Dobrowolski. Kontynuowano prace przy budowie kościoła i plebani, po 6 latach zdjęto rusztowanie z wieży kościelnej, którą wskutek niestarannego wykonania dwukrotnie tynkowano. Na plebani zamieszkali księża, w szkole katechetycznej odbywała się nauka religii, otwarto bibliotekę parafialną i księgarnię.

18 grudnia 1988 r. zmarł ks. Józef Kozłowicz. Pogrzeb odbył się 21 grudnia, z udziałem biskupa P. Hemperka, ponad 200 kapłanów i ogromnej liczby wiernych. Zacny kapłan pochowany został na cmentarzu w Poniatowej. 22 stycznia 1989 r. proboszczem został mianowany ks. kan. Józef Brzozowski. Kontynuował on prace budowlane i wykończeniowe: tynkowanie wnętrza kościoła, instalacje, posadzki, schody zewnętrzne. Wyposażył kościół w obiekty kultu i użytkowe: ołtarze, Drogę Krzyżową, chrzcielnicę, konfesjonały, ławki, żyrandole, organy. Prace na rzecz dokończenia budowy i wyposażenia kościoła przechodzą niepostrzeżenie w prace remontowe i konserwatorskie. Kościół budowany w czasach wielkiego niedostatku i fatalnej jakości materiałów budowlanych wymaga po dwudziestu latach remontów, szczególnie dachu i instalacji.

Architektura świątyni

Zespół sakralno - użytkowy zaprojektowany przez architekta Romana Orlewskiego składa się z połączonych obiektów kościoła, plebani i pomieszczeń przeznaczonych na szkołę katechetyczną. Kościół zbudowany jest z cegły na planie zbliżonym do koła o promieniach od 14 do 16m, z dobudowaną wieżą o wysokości 34m, zwieńczoną 8 metrowym krzyżem. Mniejsza wieża tworzy świetlik nad głównym ołtarzem. Składa się z dwu kondygnacji, w dolnej znajdują się pomieszczenia gospodarcze, kotłownia, sala widowiskowa, kaplica pogrzebowa i kostnica. Górna kondygnacja podzielona jest na nawę główną na planie półkola, kaplicę i zakrystię. Kaplicę i główny kościół łączy okno witrażowe, zawierające krzyż i symbolikę Ducha Świętego. Witraż przedstawiający gołębia, symbol Ducha Świętego, znajduje się też nad głównym wejściem. Wnętrze w całości pomalowane na biało, zamknięte sklepieniem wspartym na dwu filarach zdobią mozaiki. Wnętrze kościoła jest jasne, przestronne, elementy ozdobne dobrane są z rozwagą, jednolite stylistycznie. Kościół wyróżnia się idealną czystością i pięknymi, oryginalnymi kompozycjami kwiatowymi.

Pomieszczenia przeznaczone na szkołę katechetyczną znajdują się we wspartej na kolumnach antresoli przylegającej w jednej czwartej do obwodu gmachu kościoła. Do 1990 r. odbywały się w nich katechezy, obecnie przeznaczone są na księgarnię, bibliotekę, siedziby wspólnot i stowarzyszeń związanych z parafią.

Parafianie i ich duszpasterze

Społeczność parafii stanowi większość mieszkańców miasta. Jej liczebność wzrastała wraz z rozwojem miasta i nieznacznie maleje, proporcjonalnie do zmian demograficznych. Ilość parafian zapisanych w statystykach to około 10.350 osób. Wyniki liczenia wiernych wskazują, że na niedzielne Msze św. uczęszcza od 30 do 35 procent wiernych. Wielokrotnie większa jest frekwencja w święta Bożego Narodzenia, Wielkanocy i Bożego Ciała.

Od erygowania parafii w 1986 r. do roku 2002 pracowało w niej dwu proboszczów: ks. kan. Józef Kozłowicz (1986-1988) i ks. kan. Józef Brzozowski (od 1988 r.) oraz 19 wikariuszy: ks. Leszek Adamowicz (1985-1987), ks. Władysław Dobrowolski (1986), ks. Jan Janikowski (1986-1987), ks. Krzysztof Szcześniak (1987-1993), ks. Krzysztof Kozak (1987-1994), ks. Stanisław Dworniczak (1990-1992), ks. Wiesław Nowicki (1992-1994), ks. Piotr Pasterczyk (1993-1995), ks. Jerzy Ćwik (1995), ks. Marek Sapryga (1994-1996), ks. Leszek Żelazny (1994-1996), ks. Adam Sobieszek (1994-1997), ks. Jan Miczyński ( 1996-1998), ks. Marek Romański (od 1996-2001), ks. Leszek Aftyka ( 1997-1999), ks. Mirosław Piątek (od 1998), ks. Sławomir Sura (od 1999-2001), ks. Mirosław Kawczyński (od 2001) i ks. Marcin Szymańczuk ( od 2001).

Święcenia kapłańskie uzyskało 13 księży pochodzących z Poniatowej: ks. Waldemar Taracha (1985), ks. Zdzisław Zając (1986), ks. Mirosław Bielecki (1991), ks. Mirosław Komorowski (1991), ks. Dariusz Kobiałka ( 1992), ks. Mariusz Nowaczek (1996), ks. Piotr Siekierka (1996), ks. Robert Śliż (1996), ks. Marek Szymański (1997), ks. Piotr Taracha ( 1999), ks. Wojciech Piela (1999), ks. Waldemar Głusiec, ks. Grzegorz Bajon (2001). W tym roku święcenia kapłańskie przyjmie diakon Marcin Pyda.

Proboszczowie w Poniatowej

Ks. kan. Józef Kozłowicz urodził się w 1931 r. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1956 r. Do Kraczewic przybył po 10 letnim pobycie w Łosińcu, wybudował w tamtejszej parafii kaplicę dojazdową. Zadanie, które otrzymał, było o wiele trudniejsze, pozwolenie na budowę kościoła wymagało ogromnej ilości starań i zabiegów, korespondencji, podań, niezliczonych wizyt w urzędach, znoszenia upokorzeń i arogancji ze strony urzędników. Po przebrnięciu przez system zezwoleń ze strony władz centralnych, wojewódzkich i lokalnych rozpoczął się okres zdobywania materiałów budowlanych. Lata osiemdziesiąte zaznaczyły się w gospodarce Polski brakiem wszelkich towarów i ich ograniczoną dystrybucją. Mimo trudności ks. Kozłowicz gromadził potrzebne materiały, kupował, a nawet pożyczał. Kierował wszystkimi pracami, doglądał robotników, wspierał życzliwym słowem, pełen wiary i entuzjazmu, niestrudzony w pracach budowlanych, organizacyjnych i duszpasterskich. Tworzył kościół w Poniatowej od podstaw, w wymiarze materialnym i duchowym, był pierwszym proboszczem w historii tego miasta.

Niestety, coraz częściej zaczął podupadać na zdrowiu, mimo to nie zaniechał starań przy budowie kościoła. Z przerwami na pobyty w szpitalach i sanatoriach kontynuował swoje dzieło, które 18 grudnia 1988 r. przerwała śmierć. Zmarł w poniatowskim szpitalu, spoczywa na miejscowym cmentarzu. Pozostał w pamięci Poniatowian jako człowiek wielkiego serca, wiary i czynu

Ks. kan. Józef Brzozowski urodził się 13 sierpnia 1940 r. w parafii Wąwolnica. Święcenia kapłańskie otrzymał 31 maja 1964 r. Był wikarym w Komarowie, Michowie i Świdniku, od 1981r. proboszczem w Piotrawinie. Od 22 stycznia 1989 r. jest proboszczem parafii w Poniatowej, od 1998 r. dziekanem dekanatu opolskiego. Jest kanonikiem honorowym kapituły zamojskiej i kanonikiem honorowym kapituły archikatedralnej lubelskiej.

Ks. Brzozowski kontynuował i dokończył dzieło ks. Kozłowicza budowania kościoła materialnego oraz tworzy i umacnia Kościół duchowy. Jest niekwestionowanym autorytetem w poniatowskiej społeczności. Z jego inicjatywy rozwijają się różne formy pracy duszpasterskiej i aktywności parafian. Jego postawa i przykład wiary owocują licznymi powołaniami kapłańskimi. Wspiera duchowo i wspomaga materialnie wielu potrzebujących.

Duszpasterstwo w parafii

Duszpasterstwo nie ogranicza się do sprawowania sakramentów i posług religijnych. Ukształtowała się tradycja nabożeństw, w których aktywnie uczestniczą sami wierni: codzienny różaniec, comiesięczne czuwania fatimskie, comiesięczne całoroczne czuwania modlitewne i ekspiacyjne oraz rekolekcje i pielgrzymki. Opieką otaczani są chorzy, księża odwiedzają ich w domach z posługą kapłańską. Tworzą i rozwijają się wspólnoty apostolskie: Legion Maryi, Akcja Katolicka, kółka różańcowe. Dzieci i młodzież należą do oazy Ruchu Światło - Życie, Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży, Stowarzyszenia Harcerstwa Katolickiego " Zawisza".

Chlubą parafii jest młodzieżowa wspólnota Odnowy w Duchu Świętym "Marana tha". Założona w 1994 r. przez ks. Piotra Pasterczyka skupia elitę poniatowskiej młodzieży, kształtuje jej formację duchową. Obecnie opiekunem wspólnoty jest ks. Mirosław Piątek. Diakonia muzyczna wspólnoty wzbogaca liturgię muzyką i śpiewem. Zespół wyróżnia się oryginalnością doboru instrumentów, ma charakterystyczne, nawiązujące do tradycji judeochrześcijańskiej brzmienie. Młodzi muzycy zdobywają nagrody na konkursach i festiwalach. W Roku Jubileuszowym 2000 nagrali swoją płytę. Wspólnota podejmuje dzieło ewangelizacji w swoim środowisku poprzez koncerty, spotkania w szkołach, plakaty i publikacje w lokalnym piśmie. Trwanie wspólnoty jest znakiem istnienia dobra we współczesnym życiu poniatowskiej społeczności i nadziei na przyszłość.

***

Parafia w Poniatowej jest ośrodkiem integrującym większość mieszkańców miasta. W okresie załamania gospodarczego i przemian społecznych Kościół pełni funkcję jednoczącą, podtrzymującą tradycje i wartości. Jest ostoją w społeczności podlegającej wielorakim zagrożeniom, strażnikiem wartości najważniejszych i nieprzemijających.