„Equipes Notre-Dame mają za podstawowy cel pomagać małżeństwom w dążeniu do świętości. Ani mniej, ani więcej” (Ks. Henri Caffarel).

Kiedy powstawał Ruch Equipes Notre-Dame, instytucja małżeństwa „miała się dobrze”. Mimo pewnych sygnałów zbliżającego się kryzysu, nie podejrzewano takiej jego skali, która doprowadzi do uznania innych form współżycia za równorzędne z małżeństwem, nawet na płaszczyźnie porządku prawnego niektórych państw. Duchowość małżeńska wypracowana przez Ruch END może stanowić istotną pomoc dla obrony małżeństwa rozumianego jako związek mężczyzny i kobiety, jeden i nierozerwalny.

1. Historia ruchu Equipes Notre-Dame

Ruch Equipes Notre-Dame jest ruchem duchowości małżeńskiej stawiającym sobie za cel pomoc małżonkom w pełnym przeżywaniu sakramentu małżeństwa. Powstał tuż przed II wojną światową w Paryżu. Jego założycielem był Sługa Boży Ks. Henri Caffarel.
W 1938 r. młode małżeństwo zwróciło się do niego z prośbą o duchową poradę. Ich wątpliwości dotyczyły możliwości pogodzenia miłości małżeńskiej z miłością Boga. Wkrótce okazało się, że podobne problemy mają inne zaprzyjaźnione małżeństwa. Ks. Caffarel postanowił spotkać się z nimi i wspólnie szukać odpowiedzi. W ten sposób 25 lutego 1939 r. zgromadziła się pierwsza ekipa.
„Tak więc miałem przed sobą małżeństwa napełnione dwiema miłościami: miłością do współmałżonka i miłością do Chrystusa - wspomina po latach ks. Caffarel - Na pierwszy rzut oka można pomyśleć, że zarówno miłość małżeńska, jak i miłość do Chrystusa, są miłościami absolutnymi, wyłącznymi, bezkompromisowymi. Małżeństwa te przeżywały jednak interesujące doświadczenie, a mianowicie, że te dwie miłości absolutne, jednoczą się doskonale w życiu duchowym”.
Mimo trudnego czasu wojny młody ruch rozwijał się - na początku 1945 r. było w Paryżu 12 ekip. Szybki wzrost ilościowy bezpośrednio po wojnie stał się powodem troski założyciela o jakość życia duchowego członków ruchu. Dlatego w 1947 r. ks. Caffarel zredagował „Kartę Equipes Notre-Dame”, w której jako najważniejsze środki rozwoju duchowości małżeńskiej wskazał: modlitwę osobistą i wspólną małżonków, spotkanie ze Słowem Bożym, dialog małżeński oraz tzw. regułę życia. W „Karcie” stwierdza się m.in., że małżeństwa zgromadzone w ekipach „uznają Chrystusa za Przewodnika i Pana swego małżeństwa; Jego Ewangelię czynią konstytucją swej rodziny; chcą, aby ich miłość, uświęcona sakramentem małżeństwa, była hołdem składanym Bogu, wyraźnym świadectwem wobec ludzi, że Chrystus zbawił ich miłość, zadośćuczynieniem za grzechy przeciw małżeństwu”.
Dla zrealizowania tak wzniosłego programu potrzebne jest wzajemne wsparcie małżeństw, dlatego łączą się w ekipy, pamiętając o słowach Chrystusa: „Gdzie są dwaj albo trzej zebrani w imię moje, tam jestem pośród nich” (Mt 18,20). Ekipy oddają się w opiekę Maryi w przekonaniu, że jest ona najlepszym wzorem i wspomożycielką w dążeniu człowieka do świętości. Ekipy, liczące od 4 do 7 małżeństw, spotykają się raz w miesiącu na spotkaniach formacyjno-modlitewnych z udziałem kapłana pełniącego rolę doradcy duchowego. Każde małżeństwo jest również obowiązane odbyć, raz w roku, dwudniowe lub tygodniowe rekolekcje.
Od lat pięćdziesiątych ruch END rozwija się bardzo dynamicznie we Francji i poza jej granicami. Papieska Rada ds. Świeckich, dekretem z 26 lipca 2002, uznała Equipes Notre-Dame za międzynarodowe stowarzyszenie prywatne wiernych posiadające osobowość prawną i zatwierdziła jego statut. Obecnie do END należy ok. 60 tys. małżeństw w 70 krajach na wszystkich kontynentach. W Polsce ruch Equipes Notre-Dame działa od 2001 r. gromadząc ok. 230 małżeństw w 46 ekipach.

2. Wizja małżeństwa w ruchu END

Koncepcja małżeństwa, jaką znajdujemy w pismach ks. Caffarela i w dokumentach Ruchu, sprowadza się do trzech zasadniczych kwestii: miłość, sakrament małżeństwa, świętość. Można by nawet pokusić się o sformułowanie ich wzajemnej zależności w następującym równaniu: miłość + sakrament = świętość.

a) Miłość
Miłość małżeńska jest fundamentem małżeństwa, od Boga pochodzi i do Boga prowadzi. Papież Paweł VI w przemówieniu do END w 1970 r. uczył: „«Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę» (Rdz 1, 27)... dwojakość płci była chciana przez Boga, żeby razem, mężczyzna i kobieta, stali się obrazem Boga i jak On źródłem życia: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się» (Rdz 1, 28)”1. Para ludzka jest ostatnim z dzieł Bożych, jest więc szczytem stworzenia. Jest też pełnym obrazem Boga, bo Bóg jest Miłością. Na wzór nierozerwalności Boskiej Trójcy, nierozerwalną staje się więź łącząca ludzką parę: „Dlatego to mężczyzna opuszcza swego ojca i matkę swoją i łączy się ze swoją żoną tak ściśle, że stają się jednym ciałem” (Rdz 2, 24).
Miłość prowadzi do Boga. Pierwszym krokiem na tej drodze jest odkrycie własnej niewystarczalności. Druga osoba nie tyle uzupełnia braki, co przynosi ze sobą „drugą połowę świata. Tej drugiej połowy świata - męskiej lub żeńskiej - nie otrzymuje się jak dobro, które posiada się raz na zawsze. Rzecz się nabywa, a osobę przyjmuje się w miarę daru uczynionego jej z siebie samego”. Odkrycie potrzeby drugiej płci prowadzi do odkrycia bardziej fundamentalnego braku - potrzeby Boga. Prawdziwa miłość otwiera na Boga2.
Miłość jest więzią integralną, obejmującą całego człowieka, łączącą dwie osoby zarówno w wymiarze duchowym, jak i cielesnym. Pomniejszanie lub pomijanie jednego z tych wymiarów jest niebezpieczne dla związku małżeńskiego. Duchowa więź małżonków znajduje w seksualności bardzo konkretny i silnie odczuwany wyraz. Natomiast oddzielanie sfery seksualnej od całości osoby, traktowanie jej jako sfery autonomicznej, prowadzi do banalizacji zachowań seksualnych, do przeżywania ich wyłącznie jako zabawy, z pominięciem takich funkcji seksualności, jak umacnianie więzi międzyosobowej i płodność.

b) Sakrament
Przez sakrament małżeństwa miłość ludzka staje się nową rzeczywistością. W Chrystusie, mocą Ducha Świętego, dokonuje się odnowienie całego stworzenia. „Czy więc związek małżeński dwojga ochrzczonych osób z tego dzieła odnowienia wszystkiego mógłby zostać wyłączony? - pyta ks. Caffarel i odpowiada - Z pewnością nie, gdyż jest związkiem dwojga ludzi nowych, mających nowe serce, żyjących nowym życiem w zjednoczeniu z Chrystusem. Można zatem powiedzieć o małżeństwie to, co św. Paweł mówi o każdym chrześcijaninie: «Jeżeli więc ktoś pozostaje w Chrystusie, jest nowym stworzeniem. To, co dawne, minęło, a oto wszystko stało się nowe» (2 Kor 5, 17). Tak, od czasu Chrystusa małżeństwo stało się rzeczywistością całkowicie nową, jednym z sakramentów Nowego Przymierza”3.
Ks. Caffarel twierdzi, że małżeństwo jest arcydziełem Boga i drogą świętości. W 1959 r. w trakcie Międzynarodowego Zgromadzenia END w Rzymie mówił: „Sakramentalne małżeństwo chrześcijańskie nie tylko jest obrazem więzi miłości Chrystusa z Kościołem, ale daje parze małżeńskiej udział w tej więzi. Chcę powiedzieć, że dzięki sakramentowi małżeństwa, miłość, która jednoczy Chrystusa z Kościołem, jest tą samą miłością, która jednoczy, ożywia i raduje męża i żonę”. Skutkiem sakramentu małżeństwa jest więc nierozerwalna jedność małżonków, tak jak nierozerwalna jest więź Chrystusa z Kościołem. Jedność jest małżonkom jednocześnie dana i zadana. Jej budowanie w codziennej egzystencji jest zadaniem na całe życie. Jako szczególnie skuteczne środki umacniania tej jedności ruch END wskazuje wspólną modlitwę małżonków oraz dialog małżeński, do którego są zobowiązani zasiąść przynajmniej raz w miesiącu.
Miłość Chrystusa jest obecna w małżeństwie na sposób dynamiczny. Oznacza to, że łaska sakramentu małżeństwa nie ogranicza się do momentu zawarcia ślubu, ale rozciąga się na całe życie małżonków. We wszystkim, co składa się na codzienne życie małżeńskie, o ile nie ma znamion grzechu, aktualizuje się łaska sakramentu małżeństwa. Dotyczy to nie tylko wymiaru duchowego, ale i każdego przejawu miłości okazywanej sobie przez małżonków, łącznie z jej wymiarem cielesnym. Miłość małżeńska, przeniknięta miłością Bożą, pozwala dostrzec obecność Chrystusa we współmałżonku i inspiruje do troski o jego świętość.

c) Świętość
„Jest rzeczą pewną, że każdy chrześcijanin jest wezwany do świętości, jakikolwiek byłby jego stan życia: Pismo Święte w tym względzie nie zostawia żadnej wątpliwości (por. Mt 5, 48). Jest nie mniej pewne, że nie ma dwóch świętości, z których jedna praktykowałaby umartwienie, ale jest jedna autentyczna świętość zawierająca doskonałość umartwienia i doskonałość miłości. Jedyne pytanie, które mogłoby się wyłonić w odniesieniu do chrześcijańskich małżonków, jest takie: ponieważ są wezwani do chrześcijańskiej doskonałości, osiągną ją «pomimo» małżeństwa, czy «w» małżeństwie, czy też «dzięki» małżeństwu?”. Ks. Caffarel nie miał wątpliwości, dlatego małżeństwom z pierwszej ekipy odpowiadał: „Powołanie do świętości was również dotyczy. Aby na nie odpowiedzieć, otrzymaliście specjalny sakrament”.
Chociaż prawda o powszechnym powołaniu do świętości była znana w Kościele od początku, to jednak rozumiano ją jako wezwanie skierowane do jednostki. Ruch END natomiast kładzie nacisk na parę małżeńską i jej wspólną drogę do zbawienia. Realizacja powołania do świętości życia małżeńskiego nie oznacza przekształcania domu rodzinnego w klasztor. Świętość w małżeństwie jest świętością normalnego życia przeżywanego w jedności z Bogiem, przeżywanego dla Boga, a tym samym całkowicie dla drugiego człowieka - współmałżonka, dziecka. Ruch END podkreśla potrzebę wspólnego wzrastania duchowego małżonków, ponieważ rozbieżności w poziomie życia duchowego wpływają niekorzystnie na jedność małżeństwa.
O nowości tego podejścia świadczy fakt, że wśród osób wyniesionych przez Kościół na ołtarze, świeccy stanowią zdecydowaną mniejszość, a kanonizowanych małżeństw znajdzie się zaledwie kilkadziesiąt i to z zastrzeżeniem, że ich życia małżeńskiego nie traktowano jako powodu kanonizacji. Zostali uznani świętymi „mimo” małżeństwa. Pierwszą parą małżeńską wyniesioną wspólnie na ołtarze i nie mającą innych zasług jak święte życie małżeńskie, byli Alojzy i Maria Beltrame Quattrocchi, w 2001 r.4 Sytuacja zmienia się w ostatnim czasie: w 2008 r. zostali beatyfikowani rodzice św. Teresy od Dzieciątka Jezus - Ludwik i Zelia Martin, a w wielu diecezjach otwarto procesy beatyfikacyjne kolejnych par małżeńskich.

3. Aktualność propozycji END

Kryzys małżeństwa, którego jesteśmy dzisiaj świadkami, dotyka przede wszystkim małżeństwa pojmowanego jako instytucja społeczna. Występuje przede wszystkim tam, gdzie zrezygnowano w ogóle z sakramentu małżeństwa lub, mimo formalnego zawierania związku w kościele, nie przeżywa się go jako sakramentu w życiu codziennym. W tej sytuacji wydaje się rzeczą słuszną, by walkę o małżeństwo prowadzić przede wszystkim na płaszczyźnie duchowej.
Koncepcja małżeństwa głoszona przez Ruch END wydaje się doskonale odpowiadać na to zapotrzebowanie. Nauczanie o boskim pochodzeniu miłości małżeńskiej we wszystkich jej wymiarach: od fizycznego, poprzez uczuciowy, do jedności dusz, jest lekarstwem na powszechnie dziś widoczne, zwłaszcza w środkach przekazu, spłaszczenie miłości do wymiaru erotycznego. Podkreślanie, że sakrament małżeństwa wprowadza parę ludzką w świat boski, dzięki wzajemnemu przenikaniu się miłości ludzkiej i miłości Bożej, jest antidotum na redukcję małżeństwa do poziomu społeczno-obyczajowego. Wreszcie, ukazanie małżeństwa jako wspólnej drogi dwojga osób do Boga, drogi świętości, daje narzędzia do budowania prawdziwej i najgłębszej jedności między małżonkami.
Najskuteczniejszym orężem w walce o tożsamość małżeństwa chrześcijańskiego jest łaska sakramentu małżeństwa odnawiana przez sakramenty pokuty i Eucharystii, przez codzienną modlitwę i refleksję nad Słowem Bożym, wreszcie przez wysiłek życia zgodnego z nakazami Ewangelii.
Wszystkie istotne punkty doktryny Ruchu END na temat małżeństwa są dziś obecne, mniej lub bardziej wyraźnie, w oficjalnym nauczaniu Kościoła. Jednak członkowie ekip mają do dyspozycji narzędzie ewangelizacyjne, którego nie zastąpi najbardziej nawet wyszukana teoria. Jest nim świadectwo świętego życia w małżeństwie na co dzień. Z tym głębokim przekonaniem małżeństwa należące do END przystępują do realizacji zarówno swego własnego powołania do świętości, jak i misji ewangelizacyjnej w obronie małżeństwa dzisiaj.
Więcej informacji o Ruchu Equipes Notre-Dame można znaleźć na stronie www.end.org.pl.

1. Paweł VI, Allocution aux foyers des Equipes Notre-Dame, nr 3, AAS, an. LXII, 1970, s. 429, tłum. własne.

2. Por. Stanisław Wawrzyszkiewicz, Małżeństwo drogą świętości. Duchowość małżeńska w doświadczeniu Equipes Notre-Dame, Kraków 2005, 106nn.

3. Ks. H. Caffarel, Weź do siebie Maryję, twą małżonkę, Kraków 1997, ss. 142-143.

4. Por. Zbigniew Nosowski, Parami do nieba, Warszawa 2004, s. 9.