Reklama

Moje pismo Tęcza - 5/6 2018

Bp Guzdek o darze wolności

2018-01-22 21:10

kos / Warszawa (KAI)

BOŻENA SZTAJNER

Niech obchody kolejnej rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego pomogą nam jeszcze bardziej doceniać dar wolności i przyczynią się do budowania narodowej zgody – apelował podczas wieczornej Mszy św. w katedrze polowej bp Józef Guzdek. Ordynariusz wojskowy przewodniczył Eucharystii w 155. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego. Po Mszy św. wierni udali się pod krzyż Romualda Traugutta na stokach umocnień warszawskiej cytadeli.

Msza św. rozpoczęła się od wprowadzenia sztandaru Wojska Polskiego. W homilii bp Guzdek przypomniał, że w XIX w. Polacy nie pogodzili się z utratą niepodległości, mimo przegranych trzech powstań: listopadowego w 1830 r. w zaborze rosyjskim, krakowskiego w 1846 r. w zaborze austriackim oraz dwa lata później wielkopolskiego w zaborze pruskim.

Podkreślił, że nadal myśleli o zrzuceniu zaborczego jarzma, a myśl o zmartwychwstaniu Ojczyzny w sposób szczególny podtrzymywana była w Kościele. – To właśnie tam wierni śpiewali zakazane przez władze carskie pieśni patriotyczne, zaś duchowni wzywali do nawrócenia i wyjaśniali, że wolność wewnętrzna jest niejako warunkiem wolności zewnętrznej. Głosili prawdę, że wolność pozbawiona odpowiedzialności nie jest wolnością, ale wyrafinowanym egoizmem. Wolność polegająca jedynie na dążeniu do osobistych korzyści kosztem bliźnich jest sprzeczna z nauczaniem Jezusa – powiedział.

Hierarcha przypomniał postacie tamtego czasu abp. Zygmunta Szczęsnego Felińskiego, metropolitę warszawskiego i późniejszego świętego, który swoją niezłomną postawę w czasie powstania styczniowego przypłacił dwudziestoletnią zsyłką oraz św. Rafała Kalinowskiego, który na zesłaniu po udziale w powstaniu przeżył nawrócenie. – Odkrył, że marzenie o odzyskaniu niepodległości przez Polskę mogą spełnić jedynie ci, którzy przez kształtowanie prawych sumień i patriotyczne wychowanie zostaną do tego przygotowani – powiedział bp Guzdek.

Reklama

Zdaniem bp. Guzdka wspominając wydarzenia sprzed 155 lat „jeszcze raz przekonujemy się, że losy Kościoła katolickiego były – jak w żadnym innym kraju – związane z losami narodu i państwa polskiego”. Przypomniał, że w powstaniu styczniowym liczny udział wzięło duchowieństwo parafialne i zakonne. – Prawie każdy oddział powstańczy miał swojego kapelana. Dzięki ich posłudze w szeregach powstańców panował „wysoki” duch religijny. W obozach powstańczych, jeżeli to tylko było możliwe, codziennie odprawiano Msze św., żołnierze mogli przystępować do spowiedzi i Komunii świętej. Wielu z księży zginęło w walkach z Rosjanami, około 30 stracono, kilkuset zesłano na Syberię, a około 300 trafiło do więzień. Władze carskie dokonały kasaty zakonów – przypomniał.

Dodał, że ta „ofiara życia, utraty zdrowia, więzienia, zsyłki, którą w styczniu 1863 r. złożyli żołnierze, kapelani i ludność cywilna – miała sens”. – W wolnej Polsce uczestnicy powstania styczniowego otoczeni byli ogromną wdzięcznością i powszechnym szacunkiem, a etos insurekcji styczniowej stał się źródłem, z którego czerpały kolejne pokolenia Polaków – powiedział.

Na koniec bp Guzdek zaapelował o jedność i docenienie daru wolności – Niech przyczynią się do budowania narodowej zgody, która stanowi fundament i warunek pomyślności naszej Ojczyzny, wszak królestwo wewnętrznie skłócone nie może się ostać. Niech wreszcie nasza modlitwa i refleksja pomogą nam utwierdzić się w przekonaniu, że Kościół nie jest wrogiem wolności i doskonale rozumie, czym ona jest. Kościół na przestrzeni wieków jest głosicielem ewangelii wolności! To jest jego misja, aby nieustannie przypominać, że «Ku wolności wyswobodził nas Chrystus» (Ga 5, 1) – zakończył.

We Mszy św. uczestniczył premier Mateusz Morawiecki, minister ON Mariusz Błaszczak, parlamentarzyści, generałowie WP z szefem Sztabu Generalnego gen. broni Leszkiem Surawskim. Po zakończeniu Eucharystii uformował się pochód, który przeszedł pod Krzyż Traugutta znajdujący się przy jednym z umocnień cytadeli warszawskiej. W intencji powstańców odmówiona została modlitwa. Odczytany został apel pamięci, który zakończyła salwa honorowa. Pod Krzyżem Traugutta złożone zostały kwiaty.

Powstanie Styczniowe rozpoczęło się 22 stycznia 1863 r. ogłoszeniem się przez Centralny Komitet Narodowy Tymczasowym Rządem Narodowym. Sześć tysięcy powstańców zaatakowało rosyjskie garnizony w Królestwie Polskim. Powstanie rozszerzyło się poza terytorium Królestwa na obszar Litwy i Ukrainy. Stąd na pieczęci Rządu Narodowego umieszczone zostały: Orzeł w koronie, św. Michał Archanioł (patron Ukrainy) oraz Pogoń(symbol Litwy).

Powstanie objęło tereny zaboru rosyjskiego i miało charakter wojny partyzanckiej. Stoczono podczas jego trwania ok. 1200 potyczek. Największe z nich to bitwy pod Węgrowem i pod Siemiatyczami. Siły polskie liczyły ok. 200 tys. osób. Mimo początkowych sukcesów zakończyło się klęską powstańców, z których kilkadziesiąt tysięcy zostało zabitych w walkach, blisko 1 tys. straconych, ok. 38 tys. skazanych na katorgę lub zesłanych na Syberię, a ok. 10 tys. wyemigrowało.

Pierwszym przywódcą powstania był Ludwik Mierosławski, który jednak po miesiącu utracił tę funkcję. Później dyktatorami powstania byli Marian Langiewicz i Romuald Traugutt, który stał się tragicznym symbolem zrywu. Aresztowany na skutek denuncjacji został skazany przez rosyjski sąd wojskowy na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano na stokach Cytadeli Warszawskiej 5 sierpnia 1864 r.

Choć za koniec powstania uznaje się jesień 1864 r., to ostatni oddział partyzancki, dowodzony przez kapelana, ks. Stanisława Brzóskę został rozbity na Podlasiu dopiero w kwietniu 1865 r.

Po zakończeniu powstania Polaków dotknęły liczne represje m.in. konfiskata majątków szlacheckich, kasacja klasztorów na obszarze Królestwa Polskiego, wysokie kontrybucje i aktywna rusyfikacja. Za udział w powstaniu władze carskie skazały na śmierć ok. 700 osób.

Na zesłanie skazano co najmniej 38 tys. osób. Jedną z sankcji było też zniesienie praw miejskich dla wielu miejscowości na terenie Królestwa, co spowodowało ich upadek gospodarczy i polityczny. Jednym z nielicznych pozytywnych skutków powstania było uwłaszczenie chłopstwa. Wielu historyków uważa też, że właśnie dzięki niemu Polska utrzymała tożsamość narodową i podtrzymała opór wobec zaborców.

Z legendy powstańczej czerpały także kolejne pokolenia Polaków. Przy ich grobach przysięgali w czasie II wojny światowej młodzi żołnierze podziemia niepodległościowego. W II RP oficerowie Wojska Polskiego oddawali honory weteranom 1863 r. Powszechny był szacunek społeczny dla weteranów powstania. Każda z kolejnych rocznic obchodzona była niezwykle uroczyście. Wielu powstańców znalazło schronienie w specjalnie powołanych dla nich domach opieki. Weteranów obejmowała darmowa opieka medyczna. Państwo wypłacało im stałą pensję i przekazało im m.in. specjalne, symboliczne mundury. Czapki – rogatywki z sukna barwy granatowej z granatowym otokiem i wizerunkiem orła, który na piersi miał umieszczoną złoconą literę W (Weteran) oraz datę 1863. Weterani powstania otrzymali także granatowe surduty, spodnie oraz płaszcze. Na naramiennikach również umieszczony był rok wybuchu powstania 1863. Pierś wielu powstańców zdobiły Krzyże Niepodległości oraz Krzyże Niepodległości z Mieczami, odznaczenie ustanowione w 1930 r. Postacie tak ubranych weteranów można znaleźć na wielu archiwalnych fotografiach z okresu II RP. Ponad 350 z nich dożyło uroczystych obchodów 70. rocznicy wybuchu w 1933 r.

Tagi:
rocznica Msza św. Powstanie Styczniowe

Wycieczka Juliusza Sętowskiego: Aleje w czasie powstania styczniowego

2018-05-11 12:29

Bożena Sztajner/Niedziela

W ramach projektu: ALEJE, TU SIĘ DZIEJE 16 maja 2018, godz. 18.00 odbędzie się spacer z Juliuszem Sętowskim śladami powstania styczniowego. Zbiórka: plac Biegańskiego

W trakcie spaceru poznamy miejsca związane z wydarzeniami z okresu przedpowstańczych manifestacji patriotycznych 1861 i z czasów Powstania 1863–64.

Obejrzymy budynki (częściowo tylko na fotografiach), w których funkcjonowały rosyjskie instytucje policyjne, areszty, gdzie więziono powstańców, także miejsca stacjonowania wojsk rosyjskich oraz obiekty służące organizacji powstańczej – cywilnej. Zatrzymamy się na miejscu dawnego gmachu szpitala (zobaczymy go na zdjęciu), w którym potajemnie leczono rannych powstańców. Tradycyjnie w trakcie spaceru będzie prowadzony minikonkurs (z nagrodami) z wiedzy o Częstochowie.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 5/6 2018

Kard. Bassetti: Włochy są ziemią misyjną

2018-05-25 16:02

pb (KAI/ACI/SIR) / Watykan

Kryzys powołań sprawił, że Włochy są ziemią misyjną - oświadczył przewodniczący tamtejszej konferencji episkopatu kard. Gualtiero Bassetti.

wikipedia.org

Na konferencji prasowej po zakończonym w Watykanie 24 maja czterodniowym zgromadzeniu plenarnym Włoskiej Konferencji Biskupiej hierarcha przypomniał, że wśród przyczyn takiego stanu rzeczy jest dominująca „kultura tymczasowości, relatywizmu”, a także zima demograficzna oraz skandale z udziałem księży. Dzieje się to w kraju, który „przez wieki był ziemią powołań”.

Osoba kapłana jest „konieczna dla kształtowania wiary”, przypomniał kardynał. Dlatego papież, który spotkał z się z uczestnikami zgromadzenia 21 maja, zaproponował, by diecezje, które mają księży, posyłały ich do diecezji, którym ich brakuje, na wzór kapłanów fideidonistów - księży diecezjalnych jadących na misje.

Według danych z 31 grudnia 2014 r. we Włoszech było 2753 seminarzystów (spadek o 12 proc. w ciągu 10 lat - w 2004 r. było ich 3145). Także o 12 proc. Spadła liczba święconych księży - z 454 w 2004 r. do 405 w 2014 r. Ogólna liczba księży zmniejszyła się o niespełna 5 proc. - z 33 684 do 32 174.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

„Iuxta Crucem Tecum stare” – ukazały się wspomnienia abp. seniora Stanisława Nowaka

2018-05-26 08:10

Ks. Mariusz Frukacz

„Iuxta Crucem Tecum stare. Kościół częstochowski na przełomie Drugiego i Trzeciego tysiąclecia (1984-2011)” – to tytuł wspomnień abp. seniora Stanisława Nowaka. Promocja książki odbyła się 25 maja w Sali Studenckiej Wyższego Instytutu Teologicznego w Częstochowie.

Ks. Mariusz Frukacz

Publikacja pod redakcją naukową: ks. dr. hab. Mariana Dudy i dr Beaty Stypułkowskiej i przygotowana w serii „Ad Ecclesiae Częstochoviensis Memoriam” (Ku pamięci Kościoła Częstochowskiego) przez Wydawnictwo Naukowe Wyższego Instytutu Teologicznego im. NMP Stolicy Mądrości w Częstochowie, została wydana w Częstochowskim Wydawnictwie Archidiecezjalnym „Regina Poloniae”.

W promocji książki wzięli udział m. in. abp senior Stanisław Nowak, abp Wacław Depo metropolita częstochowski, ks. dr. hab. Marian Duda i dr Beata Stypułkowska, wykładowcy Wyższego Instytutu Teologicznego w Częstochowie i Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, studenci WIT, pracownicy Kurii Metropolitalnej w Częstochowie oraz przedstawiciele mediów: Radia Fiat i tygodnika katolickiego „Niedziela”. Spotkaniu towarzyszył śpiew chóru Basilica Cantans, pod kierunkiem Włodzimierza Krawczyńskiego, który wykonał m. in. utwór „Iuxta Crucem Tecum stare”.

- Bardzo się cieszę, że z racji 60. rocznicy święceń kapłańskich abp. Stanisława Nowaka spotykamy się dzisiaj, aby zaprezentować tak ważną publikację jak wspomnienia księdza arcybiskupa – powiedział na początku spotkania ks. dr Mikołaj Węgrzyn, dyrektor Wyższego Instytutu Teologicznego w Częstochowie.

Spotkanie poprowadziła Aleksandra Mieczyńska, dziennikarka Radia Fiat, która wprowadzając do prezentacji publikacji podkreśliła, że „ta książka to zapis impulsów serca abp Stanisława Nowaka”.

Abp Nowak zapytany o charakter wspomnień zawartych w książce zaznaczył: „Chciałem ukazać jak to wszystko było. Czasy, które przeżyliśmy były nadzwyczajne. Przekraczaliśmy tysiąclecie i sam zadawałem sobie pytanie jak to będzie.”



Arcybiskup senior zapytany o to jak dziś z perspektywy tak wielu lat patrzy na Częstochowę odpowiedział, ze „Częstochowa stała się innym miastem.” - To, że tak dużo udało się nam zrobić w wymiarze Kościoła częstochowskiego to cud, łaska Boża – podkreślił abp Nowak.

- Ważne jest dla mnie to, aby przekazać jak powstały parafie. Jaka jest teologia parafii. Oczywiście ja sam nie zrobiłbym nic. W tej książce jest „ja” Ludu Bożego kontynuował arcybiskup senior i dodał: „Trzeba pamiętać, że parafie miały nie tylko wymiar zewnętrzny, ale także wymiar wewnętrzny. Te dzieła zostały omodlone.”

Pytany o dzieła, które są najbliższe jego sercu arcybiskup odpowiedział: „Kocham sanktuaria. Kocham kalwarie.”

Arcybiskup senior zaznaczył, że bardzo ważne były i są kościoły Adoracji Najświętszego Sakramentu. - Postanowiłem wprowadzić dobę eucharystyczną w naszej archidiecezji, bo chciałem, żeby diecezja była na kolanach przed Najświętszym Sakramentem cały czas – powiedział abp Nowak.

- Ta książka jest owocem uklęknięcia wobec łaski danej tej ziemi. A ja można powiedzieć jestem taki już byt historyczny – dodał z uśmiechem abp Nowak.

Podczas spotkania poruszona została również rola mediów w dziejach archidiecezji częstochowskiej: tygodnika katolickiego „Niedziela” i Radia Fiat. Abp Nowak przypomniał, że właśnie Radio Fiat, które powstało w ramach VI Światowych Dni Młodzieży w Częstochowie było pierwszym radiem diecezjalnym w Polsce po 1989 r.

- To, co dzieje w mediach to jest takie swoiste Westerplatte. Jest ciągłe zmaganie się o prawdę, o wartości, zwłaszcza dzisiaj kiedy mówi się o fake newsach. Stąd też ważna rola naszych mediów w archidiecezji – dodał abp Wacław Depo.

Metropolita częstochowski odnosząc się do książki arcybiskupa seniora podkreślił: „Bardzo się cieszę, że nasze kościoły w Częstochowie i archidiecezji mają tytuły, wezwania, które są kolejnymi darami z beatyfikacji czy też kanonizacji. Szczególnie ważne jest to, że mamy kościół seminaryjny pw. Jezusa Chrystusa Najwyższego i Wiecznego Kapłana. To kolejne obdarowanie. To wszytko było czytanie znaków czasu, kairos.”

Również ks. dr. hab. Marian Duda wskazując na wartość źródłową publikacji zaznaczył, że „nikt tak nie napisze o tym, co się działo, jak tylko świadek i twórca tamtych dzieł.” - Źródło z pierwszej ręki jest najważniejsze – dodał ks. Duda.

Książka abp Nowaka jak zaznaczył we wstępie sam autor to przedstawienie działalności historio-zbawczej Kościoła częstochowskiego a wspomnienia mają charakter osobistego świadectwa pasterza, aniżeli systematycznego opracowania naukowego.

„Stwierdzam nawet z pokorą, że powinienem uczynić o wiele więcej i lepiej” – napisał abp Nowak.

„Obecny etap mojego życia zawiera się w słowach: idę na Sąd Boży w duchu oblubieńczości. Wyrażam to przez dar modlitwy, kontemplacji, cierpienia, które ofiaruję za diecezję. Ostatecznie, tak jak to wyraziłem w czasie moich święceń biskupich, chciałbym całe życie ofiarować za diecezję.” – dodał arcybiskup senior.

Książka składa się z trzech zasadniczych części. W pierwszej części abp Stanisław Nowak wraca do roku 1984 i do początków posługi biskupiej w Kościele częstochowskim. Arcybiskup wspomina czas pielgrzymek św. Jana Pawła II i Benedykta XVI do Polski i Częstochowy, okres przejścia Polski z systemu komunistycznego do systemu większej wolności i demokracji.

W drugiej części arcybiskup senior na tle ogólnej sytuacji Kościoła w Polsce ukazuje to wszystko, co powstało w diecezji i archidiecezji częstochowskiej w dziedzinie budownictwa sakralnego. Dużo miejsca abp Nowak poświęca dziełom ogólnodiecezjalnym jak: dokończenie budowy katedry, Dom Archikatedralny, Wyższe Seminarium Duchowne, Niższe Seminarium Duchowne, Dom „Święta Puszcza” w Olsztynie k. Częstochowy, Dom „Niedzieli”, Dom Samotnej Matki w Żarkach, Dom Dobroczynności w Częstochowie przy ulicy Staszica.

W trzeciej części wspomnień abp Nowak ukazuje ożywienie dawnych oraz powstanie nowych sanktuariów pasyjnych, a szczególnie maryjnych oraz ku czci Świętych Pańskich, sanktuariów wieczystej adoracji. Wspomina koronacje obrazów Matki Bożej na prawie papieskim i diecezjalnym oraz przedstawia kult wizerunków otaczanych szczególną czcią wiernych.

Książka została ubogacona licznymi zdjęciami archiwalnymi.

Jan Paweł II mianował ks. Stanisława Nowaka biskupem częstochowskim 8 września 1984 r. Uroczystość święceń biskupich odbyła się 25 listopada 1984 r. w częstochowskiej bazylice katedralnej. Święceń biskupich udzielił kard. Józef Glemp Prymas Polski. Bp Stanisław Nowak objął kanonicznie diecezję 26 listopada 1984 r. a uroczystego ingresu do bazyliki katedralnej dokonał 8 grudnia 1984 r. Jako motto swojej posługi biskupiej obrał słowa: „Iuxta crucem Tecum stare” (Chcę pod krzyżem stać przy Tobie).

Jednym z najważniejszych dzieł pasterskich pierwszego w dziejach Kościoła częstochowskiego Metropolity Częstochowskiego jest odnowienie w wielu miejscach archidiecezji kultu maryjnego. Widomym znakiem umiłowania Maryi przez Pasterza archidiecezji częstochowskiej były liczne koronacje wizerunków Matki Bożej, zarówno koronacje diecezjalne, jak również koronacje koronami papieskimi, m.in. Matki Bożej Mrzygłodzkiej (25 sierpnia 1996 r.), Matki Bożej w Dankowie (25 maja 2002 r.), Matki Bożej Pajęczańskiej (28 maja 2005 r.), Matki Bożej Bęczkowickiej (8 września 2007).

Abp Nowak zapoczątkował Nieustanną Adorację Najświętszego Sakramentu w diecezji częstochowskiej (Doby Eucharystyczne). Ważnym dziełem posługi Księdza Arcybiskupa były także kongresy eucharystyczne na terenie dawnej diecezji częstochowskiej i obecnie archidiecezji. Między innymi w nawiązaniu do II Krajowego Kongresu Eucharystycznego odbyły się w diecezji kongresy regionalne: 24 maja 1987 r. w Zawierciu, 29 czerwca 1987 r. w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sosnowcu, 13 września 1987 r. w Wieluniu, 17 września 1987 r. w Radomsku, 18 października 1987 r. w kościele św. Wojciecha w Częstochowie, 22 listopada 1987 r. w Dąbrowie Górniczej i 15 maja 1988 r. we Mstowie, 22 października 2005 r. - VIII Archidiecezjalny Kongres Eucharystyczny w Częstochowie po hasłem „Panie, zostań z Ludem Bożym Archidiecezji Częstochowskiej” na zakończenie Roku Eucharystii i w roku 80-lecia Diecezji Częstochowskiej, a także 4-5 września 2005 r. kongres w Blachowni.

Wielką troska abp. Stanisława Nowaka była i jest troska o powołania kapłańskie. To w okresie jego pasterzowania w diecezji częstochowskiej dokończona została budowa nowego Wyższego Seminarium Duchownego, rozpoczęta za bp. Stefana Bareły. Uroczystego poświęcenia seminarium dokonał Jan Paweł II dnia 15 sierpnia 1991 r.

Archidiecezja otrzymała dar w postaci pierwszych błogosławionych Kościoła częstochowskiego. 13 czerwca 1999 r. Jan Paweł II beatyfikował ks. Ludwika Roch Gietyngiera i ks. Maksymiliana Binkiewicza a 5 marca 2000 r. s. Kanutę Chrobot – nazaretankę.

Abp Stanisław Nowak ponadto opublikował swoje rozważania nt. Eucharystii i opracował modlitewniki: „Chcę pod Krzyżem stać przy Tobie”. Modlitewnik Kalwaryjski (2002 r.); „Będą patrzeć na Tego, Którego przebodli”. Modlitewnik Kalwarii Wąsowskiej (2006 r.); „Z różańcem na drogi życia za Janem Pawłem II” (2009); „Głos Męki Pańskiej z wałów Jasnej Góry” (2010); „Z młodym Jezusem w Nazarecie. Życie ukryte Pana Jezusa na tle różańca świętego” (2011), „Krzyż zwycięstwem. Crux victoria. Modlitewnik Kalwarii Praszkowskiej” (2011), „Krzyż stał się nam bramą. Myśli na Drogę Krzyżową na Przeprośnej Górce pod Częstochową” (2011), „Przez Maryję do Jezusa. Modlitewnik sanktuarium w Borownie” (2015) oraz „„Obok krzyża Jezusowego stała Matka Jego” (2015). Owocem posługi Słowu podjętej przez Księdza Arcybiskupa na falach Radia Fiat jest kilka tomów rozważań radiowych nad Liturgią Słowa.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem