Reklama

Forum wizja Rozwoju

Koniec czarnej legendy

2017-01-11 10:14

Z o. Peterem Gumpelem SJ rozmawiał Włodzimierz Rędzioch
Niedziela Ogólnopolska 3/2017, str. 10-12

Włodzimierz Rędzioch
O. Peter Gumpel SJ - relator w procesie beatyfikacyjnym Piusa XII

Z o. Peterem Gumpelem SJ – emerytowanym profesorem Uniwersytetu Gregoriańskiego, historykiem i relatorem w procesie beatyfikacyjnym Piusa XII – rozmawia Włodzimierz Rędzioch

WŁODZIMIERZ RĘDZIOCH: – Gdy Mark Riebling przygotowywał swoją książkę, konsultował się z Ojcem, jest więc Ojciec osobą kompetentną, aby porozmawiać o publikacji, która może położyć kres czarnej legendzie otaczającej Piusa XII. Zacznijmy od tytułu: „Kościół szpiegów”...

O. PETER GUMPEL SJ: – To prawda, że książka Rieblinga mówi o szpiegach z różnych krajów, którzy w czasie II wojny światowej próbowali działać w Watykanie, ale treść książki najlepiej tłumaczy podtytuł: „Tajna wojna Papieża przeciwko Hitlerowi”.

– W jaki sposób Pius XII prowadził „tajną” wojnę z Führerem?

– Pius XII w takim stopniu, w jakim pozwalała mu na to jego rola głowy Kościoła katolickiego, prowadził otwartą wojnę przeciwko Hitlerowi. Ale Riebling pisze o innym działaniu Papieża, które miało pozostać tajemnicą, a mianowicie o wsparciu udzielonym grupie przywódców niemieckiego Wehrmachtu chcących obalić rządy Hitlera, aby, na początku, uniknąć wybuchu II wojny światowej, a później – dążyć do szybkiego jej zakończenia.

– Kim byli niemieccy wojskowi, którzy chcieli wyeliminować Hitlera?

– Aby to zrozumieć, trzeba przypomnieć dzień 22 sierpnia 1939 r. Wtedy Hitler wezwał do swojej prywatnej rezydencji w Alpach nad Berchtesgaden szefów armii, sił powietrznych oraz marynarki i wygłosił do nich dwa długie przemówienia. Zapowiedział wówczas, że w ciągu kilku dni zaatakuje Polskę, i dodał, że Polacy w okupowanym kraju mieli być traktowani w bardzo brutalny sposób, aby uniknąć oporu lub powstania; należało wyeliminować polską inteligencję i księży jako tych, którzy przewodzili narodowi. Obecni na spotkaniu wojskowi przyjęli przemówienia Hitlera z wielkim chłodem i milczeniem, co było oznaką dezaprobaty i oburzenia. Przywódcy armii nie spodziewali się takiego sposobu prowadzenia wojny, jaki proponował Führer. To byli wojskowi wyszkoleni jeszcze przed pojawieniem się Hitlera, ludzie z kodem honoru, uczeni szacunku dla ludności cywilnej i innych wartości.

– Czym w planach Hitlera miała stać się Polska?

– Hitler przez eliminację elity narodu chciał uczynić Polskę krajem niewolników.

– Skąd wiemy o tym spotkaniu w prywatnej rezydencji Hitlera?

– Podczas tego spotkania nie wolno było robić notatek. Mógł to czynić tylko admirał Wilhelm Canaris – szef niemieckiego wywiadu wojskowego. I to właśnie te notatki trafiły do aktów Procesu Norymberskiego. W każdym razie po tym spotkaniu w środowisku dowódców wojskowych zrodził się pomysł, aby wyeliminować Hitlera i skończyć z jego rządami i polityką.

– Czy wszyscy generałowie byli zdecydowani działać przeciwko Hitlerowi?

– Problem polega na tym, że niektórzy z dowódców nie chcieli się zbuntować przeciwko Hitlerowi, bo przysięgali mu wierność, jako następcy zmarłego prezydenta Republiki marszałka Paula von Hindenburga. Natomiast inni byli gotowi zrobić wszystko, by obalić rząd Hitlera i nazistów.

– Wiadomo, że w postawie wobec nazizmu i Hitlera istniały różnice między katolikami a protestantami. Czy dało się to również odnotować wśród wojskowych?

– Wojskowi protestanccy nie byli skłonni aprobować mordu na tyranie – dla nich wszelka władza pochodzi od Boga. Natomiast w świetle katolickiej nauki moralnej eliminacja tyrana – oczywiście pod pewnymi warunkami – uważana jest za coś uzasadnionego i koniecznego, chociaż jest to środek ostateczny. Oczywiście, z biegiem czasu zachowanie kryminalne Hitlera przekonywało coraz więcej ludzi, że trzeba go zgładzić.

– Wyeliminowanie Hitlera niewątpliwie spowodowałoby w Niemczech wybuch wojny domowej. Czy wrogowie Hitlera byli świadomi tego ryzyka?

– Oczywiście, że tak. Wojskowi zdawali sobie sprawę, że śmierć Hitlera może doprowadzić do wojny domowej, a jej wynik byłby nieprzewidywalny.

– Wojna domowa w Niemczech mogłaby być wykorzystana przez inne państwa, np. Wielką Brytanię, do ataku na Niemcy...

– To prawda, z tego powodu przywódcy wojskowi zadawali sobie pytanie: Jak zachowają się Francja i Anglia, które były w stanie wojny z Niemcami? Chcieli mieć pewność, że po usunięciu Führera te dwa kraje nie podejmą żadnych działań wojennych wobec Niemców w czasie rewolty przeciwko nazistom. Poza tym zależało im, by doprowadzić do podpisania traktatu pokojowego, który nie miałby charakteru represyjnego w stosunku do Niemiec rządzonych przez nowe władze, które zastąpiłyby nazistów. Ale był też problem natury technicznej: Jak pertraktować z rządami Francji i Wielkiej Brytanii? Oczywiście, generałowie nie mogli wysłać oficjalnej misji, dlatego szukali mediatora, by poinformować o swych planach rząd francuski i brytyjski.

– Dlaczego wybrali do tej tak delikatnej i ryzykownej misji głowę Kościoła katolickiego?

– Ponieważ musieli znaleźć zewnętrzny autorytet o wielkim prestiżu moralnym, a takim był Pius XII. Ponadto admirał Canaris znał i podziwiał abp. Eugenio Pacellego, gdy przyszły papież był nuncjuszem w Berlinie.

– Ale czy Canaris mógł spotkać się z Papieżem w Watykanie?

– Teoretycznie tak, lecz byłoby to nierozsądne. Dlatego znaleziono mediatora w osobie Josefa Müllera, adwokata z Monachium, praktykującego katolika, wroga Hitlera.

– W jaki sposób adwokat Müller spełniał swoją rolę mediatora?

– To niesamowita historia, która przypomina powieść przygodową. Müller miał mały samolot, którym kilkakrotnie udawał się do Rzymu, dzięki czemu unikał kontroli na granicy. Przede wszystkim bawarski adwokat przekazał Papieżowi zgromadzone przez arcybiskupa Monachium dokumenty dotyczące prześladowania Kościoła w Niemczech. Natomiast na początku października 1939 r. spotkał się z ks. prał. Ludwigiem Kaasem, Niemcem mieszkającym w Watykanie, ale przede wszystkim zaufanym człowiekiem Piusa XII, i poinformował go o spisku przeciwko Hitlerowi oraz poprosił, aby przekazał tę informację Papieżowi. Ks. prał. Kaas spotkał się z Piusem XII w Castel Gandolfo 16 października i przekazał prośbę niemieckich generałów.

– Kiedy Pius XII dał swoją odpowiedź?

– Odpowiedź przyszła szybko – już następnego dnia, 17 października, Papież zlecił ks. Kaasowi, aby poinformował Müllera, że jest gotów do mediacji między antyhitlerowskimi generałami i rządem brytyjskim.

– To było bardzo ryzykowne posunięcie dla Kościoła, ale także dla Papieża osobiście...

– To prawda. Papież uważał jednak, że trzeba było podjąć to wielkie ryzyko, aby położyć kres wojnie, a tym samym uratować życie milionów żołnierzy i cywilów. A jedynym sposobem na to było pozbycie się Hitlera. Oczywiście, Pius XII wiedział, że gdyby wiadomość o jego udziale w spisku przeciwko Führerowi doszła do jego uszu, skutki dla Kościoła byłyby katastrofalne.

– Jakie środki ostrożności podjął Papież?

– Przede wszystkim Pius XII działał w absolutnej tajemnicy, tak że nawet sekretarz stanu nie został poinformowany o całej sprawie. Co więcej, Papież nigdy osobiście nie przyjął adwokata Müllera – powierzył to zadanie ks. Kaasowi i jezuicie o. Robertowi Leiberowi. Poprzez nich Pius XII przekazał również informację, że przyjął prośbę niemieckich generałów, aby unikać protestów społeczeństwa przeciwko Hitlerowi i nazizmowi, które mogłyby utrudniać działania wywrotowe.

– Kto reprezentował stronę angielską w kontaktach ze spiskowcami?

– Wiemy o tym dzięki bogatej dokumentacji zachowanej w brytyjskich archiwach (British Archives) w Kew Gardens pod Londynem. Pierwszy dokument, który mówi o tej sprawie, ma datę 1 grudnia 1939 r. – brytyjski ambasador przy Stolicy Apostolskiej, Francis d’Arcy Osborne, informuje ministra spraw zagranicznych Edwarda Wooda lorda Halifaxa, że był na obiedzie z ks. Kaasem. Dowiedział się od niego, że przyjął przedstawiciela grupy generałów, którzy chcieli wiedzieć, czy Watykan mógłby być pośrednikiem w kontaktach z Brytyjczykami w celu osiągnięcia pokoju „uczciwego” i „rozsądnego”.

– Przestudiował Ojciec listy ambasadora Osborne’a do rządu brytyjskiego, które zostały opublikowane w książce Rieblinga. Jak potoczyła się dalej cała sprawa?

– Po pierwszym spotkaniu z ks. Kaasem, 12 stycznia 1940 r. ambasador pisał do ministra Halifaxa, że został przyjęty przez Piusa XII. Papież poinformował go, że jest w kontakcie z przedstawicielem grupy niemieckich generałów, którzy postanowili obalić rząd Hitlera. Ale ci ludzie chcieli wiedzieć, czy Anglia byłaby skłonna do pertraktacji z nowym rządem niemieckim. Przy tej okazji Osborne wyraził swoje obawy, bo cała sprawa wydawała mu się zbyt ogólnikowa. Niektóre wątpliwości zostały wyjaśnione podczas następnego spotkania z Papieżem, który przekazał ambasadorowi wyjaśnienia. Niemieccy generałowie zapewniali, że rząd Niemiec, który powstałby po upadku Hitlera, byłby „demokratyczny, konserwatywny i umiarkowany”, i dodali, że byłby „zdecentralizowany i federalny”. Rząd ten w przyszłym traktacie pokojowym zobowiązywał się przywrócić pełną suwerenność Polsce i Czechosłowacji – oznacza to, że w przyszłości terytorium Niemiec byłoby takie, jak przed układem monachijskim z 30 września 1938 r.

– Jaka była reakcja rządu brytyjskiego?

– Halifax odpowiedział ambasadorowi pod koniec marca. Minister poinformował, że rozmawiał z premierem Neville Chamberlainem. Brytyjczycy byli gotowi do negocjacji z przyszłym rządem niemieckim, ale musieli przedyskutować sprawę z Francuzami. Pius XII przekazał odpowiedź niemieckim generałom, oczywiście za pośrednictwem Kaasa i Müllera.

– Piusowi XII udała się mediacja między rządem brytyjskim i antyhitlerowskimi generałami armii niemieckiej. Pojawia się więc pytanie: Dlaczego projekt wyeliminowania Hitlera i wcześniejszego zakończenia wojny się nie udał?

– Z kilku powodów, które wymienię. Przede wszystkim Anglicy stracili trochę zaufanie do niemieckich generałów ze względu na informacje, które dotyczyły ataku na Francję. Atak ten, zgodnie z propagandą, ale także z informacjami niemieckich służb wywiadowczych, które przekazały je władzom brytyjskim, miał być bliski. Ale Hitler opóźniał go kilka razy, również ze względu na warunki pogodowe w Ardenach.
Ostatecznie Niemcy przypuścili atak 10 maja 1940 r. i w błyskawicznej ofensywie podbili znaczną część Francji. Już 17 czerwca 1940 r. marszałek Philippe Pétain był zmuszony do poproszenia o zawieszenie broni. Zwycięstwa wojsk niemieckich we Francji sprawiły, że bardzo wzrosła popularność Hitlera w Niemczech i bunt ludności przeciwko niemu, przynajmniej w tym czasie, był mało prawdopodobny.
Trzecia sprawa dotyczy zmiany rządu angielskiego w maju 1940 r., kiedy to Winston Churchill został premierem. Churchill nie chciał słyszeć o kompromisie z generałami antyhitlerowskimi, bo chciał całkowitej klęski Niemiec. Również Amerykanie poparli linię rządu brytyjskiego, podpisując wspólną deklarację o bezwarunkowej kapitulacji („unconditional surrender”) Niemiec.

– Ale jest też inna przyczyna: niemieckim generałom nie udało się zabić Hitlera...

– To prawda. Pomimo wielu prób wyeliminowania Hitlera dyktatorowi zawsze udawało się wyjść cało z zamachów na jego życie.

– To dlatego niektórzy mówią, że był on chroniony przez diabła...

– Niektórzy tak mówią. Faktem jest, że przeżył dwadzieścia zamachów, czasami bardzo niebezpiecznych dla niego, co jest niewiarygodne. Niestety, po nieudanych próbach wyeliminowania Fürhera następowały aresztowania, uwięzienia i eliminacja wielu walecznych oficerów antyhitlerowskich, którzy przygotowywali zamachy.

– Czy to znaczy, że Pius XII przegrał swoją „tajną wojnę” z Hitlerem?

– Jak już wyjaśniłem wcześniej, powody tej „tajnej wojny” Piusa XII z Hitlerem nie zależały od Papieża. Ale to nie umniejsza jego zasług i nie zmienia faktu, że Papież, aby uratować życie milionów ludzi, podjął wielkie ryzyko poprzez działania niebezpieczne dla Kościoła i dla swojej osoby. Z tych faktów, niestety mało znanych, wynika jasno, że Pius XII nie był człowiekiem niezdecydowanym, tchórzliwym, a tym bardziej poddanym Hitlerowi, jak niektórzy ludzie niekompetentni i aroganccy chcą go przedstawić nieobeznanemu ze sprawą społeczeństwu, które łatwo wprowadzić w błąd.

Tagi:
Pius XII

Włochy: odzyskiwanie dokumentów audiowizualnych związanych z pontyfikatem Piusa XII

2017-12-15 17:03

kg (KAI Rzym) / Watykan, Piza

Watykański Sekretariat ds. Komunikacji i Scuola Normale Superiore w Pizie we Włoszech, centrum studiów i badań założone w 1810 roku przez Napoleona Bonaparte, zawarły umowę w sprawie wspólnego odzyskiwania i przechowywania dokumentów audiowizualnych, związanych z pontyfikatem Piusa XII (1939-1958).

Joachim Specht / pl.wikipedia.org

Okazją było przypadające właśnie pięćdziesięciolecie ogłoszenia przez tego papieża encykliki „Miranda prorsus” – o filmie, radiu i telewizji. Do Soboru Watykańskiego II uważana ona była za summę nauczania papieskiego o mediach.

Watykan i włoska uczelnia przeprowadziły już w ubiegłym roku wspólne studium na temat „Stolica Apostolska i kinematografia za pontyfikatu Piusa XII”.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 5/6 2018

Młode małżeństwa Pod Czwórką

2018-06-21 19:54

Agata Iwanek

Agata Iwanek

Spotykają się tam w każdą trzecią środę miesiąca na Mszy Świętej o godz. 19.00, by potem adorować Pana Jezusa w Najświętszym Sakramencie, a na koniec uczestniczyć w konferencji. Kontynuacją tych wydarzeń są tzw. grupki dzielenia (za każdym razem wybierane losowo), odbywające się w ustalonym przez małżeństwa terminie. Tam wspólnie mogą doświadczać Słowa Bożego. Ta nowo powstała grupa formuje się od października, a opiekuje się nią biskup Jacek Kiciński. Już po wakacjach „wspólnota z Katedralnej” wybierze swoją oficjalną nazwę i wznowi swoje spotkania.

Zapraszamy młode małżeństwa do dołączenia we wrześniu!

Zobacz zdjęcia: Nowa wspólnota na Katedralnej


CZYTAJ DALEJ

Reklama

Franciszek poparł stanowisko abp Ladarii w sprawie Komunii dla protestantów

2018-06-22 08:05

st (KAI) / Watykan

Rozmawiając z dziennikarzami przez około 30 minut na pokładzie samolotu lecącego z Genewy do Rzymu Ojciec Święty poparł stanowisko prefekta Kongregacji Nauki Wiary na temat możliwości udzielania Komunii św. protestanckim współmałżonkom katolików. Odpowiedział także na pytania dotyczące sytuacji imigrantów i uchodźców oraz wyzwań związanych z bronią nuklearną.

Grzegorz Gałązka

Papież w pełni poparł stanowisko wyrażone przez prefekta Kongregacji Nauki Wiary, abp Luisa Ladarii, który żądał od biskupów niemieckich ponownego przemyślenia projektu zezwolenia niekatolickim współmałżonkom katolików na przyjmowanie, pod pewnymi warunkami Komunii św. Zaznaczył, że abp Ladaria działał za jego zgodą. Przypominał, że zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego decyzja o możliwości przystępowania protestantów do Komunii św. należy do biskupa diecezjalnego, a nie do konferencji episkopatu. Doszło by bowiem wówczas do powszechnej interkomunii. Jednocześnie Franciszek pochwalił wysiłki biskupów niemieckich, stwierdzając, że ich dokument wypływał z ducha chrześcijańskiego. Wyraził nadzieję, że ich nowy dokument będzie miał charakter orientacyjny, aby każdy z biskupów diecezjalnych sam mógł określić, na co już pozwala Kodeks Prawa Kanonicznego.

W sprawie sytuacji na granicy amerykańsko-meksykańskiej Ojciec Święty zdecydowanie poparł stanowisko episkopatu USA. „Jestem dumny z tego, co powiedzieli biskupi tego kraju”- dodał papież.

Franciszek stwierdził, że „każdy kraj powinien [przyjmować gościnnie nowo przybyłych] z roztropnością, która powinna być cnotą rządzących. Powinni oni przyjmować tak wielu uchodźców, jak to jest możliwe, kształcić, integrować, łagodzić głód i pomagać im w znalezieniu pracy”.

Zapytany o możliwość wycofania się Kościoła z poparcia dla teorii wojny sprawiedliwej, papież odpowiedział wymijająco, zaznaczając, że jeśli wybuchła by trzecia wojna światowa, to niechybnie stosowana będzie broń nuklearna, a czwarta – gdy wszystko zostanie zniszczone – toczona będzie na kije.

Niemniej Ojciec Święty podkreślił, że wiele globalnych wyzwań można rozwiązać.

„Problem wojny, prześladowań chrześcijan na Bliskim Wschodzie, a także w Nigerii, problem głodu można rozwiązać" - powiedział. „Wiele krajów myśli o tym, jak inwestować w tych krajach, inteligentnie inwestować ... dać pracę i edukację”.

Wyznał, że podczas obiadu z przedstawicielami różnych Kościołów z całego świata, jeden z uczestników zasugerował, że pierwsze prawo człowieka powinno być prawem do nadziei.

Na zakończenie konferencji prasowej Franciszek wyraził uznanie dla kardynała-elekta Angelo Becciu, który dotychczas był substytutem w Sekretariacie Stanu Stolicy Apostolskiej – stanowisko porównywane niekiedy do „szefa sztabu”, a który po raz ostatni towarzyszył mu w tym charakterze w podróży apostolskiej. W przyszłym tygodniu zostanie wraz z 13 innymi duchownymi włączony do Kolegium Kardynalskiego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 5/6 2018

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem