Wiele stron internetowych, wykorzystuje pliki cookies (ciasteczka). Służą one m.in. do tego, by zagłosować w sondzie. Nowe przepisy zobowiązują nas do poinformowania o tym. Dalsze korzystanie z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będzie oznaczało, że zgadzasz się na ich wykorzystywanie.
Aby dowiedzieć się więcej, przeczytaj o Polityce plików cookies.
Zamknij

Reklama

Matka Boża Opiekunka Ludzi Morza

2016-08-04 10:39

Tadeusz Jastrzębski

Matka Boża z Dzieciątkiem, Kadyny, kościół pw. św. Antoniego z Padwy

Polub nas na Facebooku!

Od wielu wieków ludzie morza – żeglarze, marynarze i rybacy – utożsamiają wizerunek Matki Bożej z bezpieczeństwem, opieką na morzu, pomocną ręką podawaną w chwilach nawałnic, ciemności i mgieł. W Najświętszej Maryi Pannie szukają wsparcia w najtrudniejszych chwilach życia na morzu, co wyraża wielki kult Matki Bożej, przewodniczki na morzu. Znajdujemy wiele przykładów tego kultu zarówno na polskim Wybrzeżu, jak i w innych nadmorskich krajach. Przypomnijmy choćby kult Matki Bożej Patronki Morza, jaki trwa w XIV-wiecznej katedrze Santa Maria del Mar w Barcelonie, którą opisał Ildefonso Falcones w swej powieści „Katedra w Barcelonie”.

Wyrazem kultu Najświętszej Maryi Panny przewodniczki na morzu jest m.in. symbol Gwiazdy Morza – Stella Maris. Ten przydomek jest już znany w tradycji morskiej od średniowiecza, a osobę Najświętszej Maryi Panny utożsamia się z gwiazdą Wenus – Jutrzenką. Gwiazda ta, widziana tuż przed świtem, zapowiada nadejście słońca, tak jak Maria zapowiadała nadejście Chrystusa. Modlimy się dlatego słowami litanii: Gwiazdo Poranna, lub Gwiazdo Zaranna. Wskazanie opiekuńczej roli Najświętszej Maryi Panny znajduje się już w jednym ze średniowiecznych kazań, w którym św. Bernard z Clairvaux, żyjący w XII wieku, użył porównań „morskich”: „Gdy zerwą się wichry pokus, gdy wpadniesz na rafy nieszczęść, spójrz na Gwiazdę, wzywaj Maryję!”.

W Świnoujściu w kościele pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza nad wejściem głównym odczytujemy ozdobny napis na chwałę Matki Bożej – Ave Stella Maris (Witaj, Gwiazdo Morza), a niżej w łukowym obramowaniu sklepienia nad drzwiami widzimy piękną mozaikę przedstawiającą Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus na wzburzonym morzu, w łodzi sterowanej przez dwóch aniołów.

Reklama

Z planetą Wenus – Gwiazdą Morza, pomocną w nawigacji, a w symbolice kierującą życie ku zbawieniu, łączy się wyznaczanie właściwej trasy żeglugi zarówno po morzu, jak i w sprawach ziemskich. Stąd w elementach symboliki maryjnej pojawia się kompas oraz tzw. róża wiatrów. Przykład znajdujemy w kościele pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Jastarni, gdzie morski, wyraźnie rybacki charakter świątyni uwidacznia się już na zewnątrz. Sygnalizuje go umieszczona na ścianie przy głównych drzwiach wejściowych, po stronie północnej, metalowa, sporej wielkości róża wiatrów z oznaczeniami kierunków świata N, S, W i E. Centralnie umieszczono napis: kościół rybacki pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Kult Matki Bożej i odwoływanie się do Jej symboliki morskiej są szczególnie rozwinięte na Pomorzu Wschodnim, gdzie w wielu kościołach mamy figurki i obrazy Matki Bożej Swarzewskiej. Centrum kultu jest sanktuarium w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Swarzewie. Wierni pielgrzymują do tego sanktuarium nieprzerwanie od 1776 r. Najbardziej znane są majowe i czerwcowe pielgrzymki z Półwyspu Helskiego, Pucka, Gdyni czy Wejherowa. W sanktuarium swarzewskim, nazywanym sanktuarium Królowej Polskiego Morza, ale również sanktuarium Gwiazdy Polskiego Wybrzeża, głównym obiektem kultu jest pochodząca z XV wieku figurka Matki Bożej, dzieło nieznanego autora. Repliki tej figurki znajdziemy w kilku kościołach – na Półwyspie Helskim i w głębi terenów kaszubskich. W Chałupach w kościele pw. św. Anny jednym z elementów dekoracji wnętrza jest drewniany model łodzi rybackiej, na której ustawiono figurkę Matki Bożej Swarzewskiej, dzieło miejscowego rzemieślnika artysty Wincentego Konkela. W kruchcie tego kościoła jest też niewielki amatorski obraz pastelowy przedstawiający swarzewską Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus na rękach, w łodzi rybackiej.

W Juracie w kościele pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy na wsporniku w kształcie fali umieszczono figurę Matki Bożej Swarzewskiej. Kult Matki Bożej wyraża też dekoracja procesyjnego feretronu, na którym widnieje płaskorzeźba kutra rybackiego pod żaglami, zmagającego się z falami. Na płaszczyźnie feretronu pokazano zarys Półwyspu Helskiego i Zatoki Puckiej oraz umieszczono napis wykonany liternictwem i słownictwem kaszubskim, który w języku polskim brzmi następująco: „Królowo polskiego morza, Opiekunko rybaków, Pani Juraty, módl się za nami”.

Ciekawy przykład odwołania się do symbolu Matki Bożej jako patronki ludzi morza znajduje się w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łebie. Jest tam olejny obraz Matki Bożej Orędowniczki Rybaków, namalowany w 1945 r. przez Maxa Pechsteina. Obraz przedstawia Madonnę Apokaliptyczną nad wzburzonym morzem, po którym płyną dwie łodzie rybackie. Powstał on na zlecenie pierwszego powojennego proboszcza Mieczysława Cieślika. Malarz, tworząc obraz, z braku blejtramu i farb własną wizję Madonny – orędowniczki rybaków – namalował na prześcieradle farbami, których używano do konserwacji kutrów.

W innej miejscowości na Półwyspie Helskim, w Jastarni, w kościele pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny o kulcie Matki Bożej Swarzewskiej świadczy kompozycja z metalu, która przedstawia figurę Matki Bożej Swarzewskiej wewnątrz osłony niczym w oszklonej latarni. Latarnia z figurą spoczywa w łodzi rybackiej, wspartej na fundamencie z kotwicy okrętowej. Symbolika religijna tej kompozycji, gdy uwzględni się wielkie zawierzenie rybaków tych okolic Matce Bożej – jest bardzo wymowna. Na cokole pomnika widnieje napis: Matka Boża Swarzewska cudami słynąca, Opiekunka rybaków i Królowa polskiego morza, módl się za nami. Ślad kultu Matki Bożej Swarzewskiej odnaleźliśmy nawet dość daleko od Półwyspu Helskiego, bo w Tczewie, gdzie w kościele pw. Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła zewnętrzną powierzchnię głównych drzwi wejściowych zdobią płaskorzeźby w brązie m.in. z wizerunkiem Matki Bożej Swarzewskiej z Dzieciątkiem stojącej w łodzi.

Na obrazie feretronu w kościele pw. Miłosierdzia Bożego w Chłapowie wizerunek Matki Bożej widnieje na powierzchni żagla łodzi na morskich falach. U steru łodzi stoi samotny rybak. Kolejny feretron morski z wizerunkiem Matki Bożej znajduje się w kościele pw. Wniebowzięcia Matki Bożej Królowej Wychodźstwa Polskiego we Władysławowie.

Matka Boża Częstochowska patronuje kościołowi garnizonowemu marynarki wojennej w Gdyni na Oksywiu. W prezbiterium na dziobie okrętu na burcie umieszczono mosiężny napis: Domina Maris (Pani Morza). Napis nawiązuje do zamysłu bł. ks. W. Miegonia, budowniczego kościoła, który chciał mu nadać właśnie taką nazwę – wojna pokrzyżowała ten zamiar. Zarys okrętu jest tłem dla umieszczonego na nim obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, patronki świątyni.

Symbolikę morską Matki Bożej wprowadził do swoich obrazów znany na Wybrzeżu artysta malarz Witold Lubieniecki, m.in. w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Ustce. Jeden z obrazów z tryptyku o tematyce morskiej przedstawia Matkę Bożą Nieustającej Pomocy wskazującej drogę na morzu. Drugi obraz jest zatytułowany Matka Boża Nieustającej Pomocy zawsze w potrzebie. Na wzburzonym morzu z falami walczy niewielki kuter, nad wszystkim czuwa Matka Boża.

Przykład połączenia symboliki Matki Bożej – opiekunki ludzi morza i arki Noego zauważymy na współczesnym witrażu w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Kołobrzegu. Podobna symbolika występuje w kościele pw. Matki Bożej Uzdrowienia Chorych w Dźwirzynie, gdzie okrągłe, kolorowe części witraży okien bocznych mają marynistyczny charakter maryjny – na jednym widać kompozycję litery M i fal, a na drugim litery M i sylwetki arki. Witraż maryjny znajdziemy też w kościele pw. św. Stanisława i Bonifacego Błogosławionego Męczennika w Świnoujściu. Na witrażach okien ścian bocznych, umieszczono m.in. koło sterowe, a niżej emblemat Matki Bożej – litera M – opiekunki marynarzy, żeglarzy i rybaków. Między elementami widnieje napis: Gwiazdo morza, módl się za nimi.

Obraz o tematyce maryjnej, znajduje się też w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świnoujściu-Karsiborze. Obraz pokazuje Matkę Bożą Opiekunkę Żeglarzy. Na obrazku pokazano łódź na wzburzonym morzu i oczekujące na brzegu rodziny żeglarzy lub rybaków. W Międzyzdrojach w kościele parafialnym pw. św. Piotra Apostoła wyróżnia się dekoracja mozaikowa na ścianie przedstawiająca międzyzdrojską Matkę Bożą Świętych – u stóp sylwetki Maryi widać zarys łodzi i postaci w modlitwie, jakby oddających się opiece Matki Bożej.

Nadzwyczajne połączenie symboliki opiekuńczej roli Matki Bożej z symboliką fauny wodnej przedstawiono na obrazie z kościoła pw. św. Antoniego z Padwy w Kadynach. Widać na nim wizerunki Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus pokryte muszlami z wód morskich i zalewowych.

Edycja szczecińska 32/2016 , str. 6-7

E-mail:
Adres: pl. Św. Ottona 1, 71-250 Szczecin
Tel.: (91) 454-15-91

Działy: Kościół nad Odrą i Bałtykiem

Tagi: Matka Boża

Tagi
Nasze serwisy
Polecamy
Zaprzyjaźnione strony
Najpopularniejsze
24h7 dni

Reklama

Edycja szczecińska

E-mail:
Adres: pl. Św. Ottona 1, 71-250 Szczecin
Tel.: (91) 454-15-91

Lidia Dudkiewicz, Red. Naczelna

Europo, czy mnie jeszcze miłujesz? EDYTORIAL

Człowiek sam, z całą swoją mądrością i wiedzą, powinien niezmiennie być poddany Bogu. »
Abp Andrzej Dzięga

Reklama

Moje pismo Tęcza - 3/4 2017


Adresy kontaktowe


www.facebook.com/tkniedziela
Tel.: +48 (34) 365 19 17, fax: +48 (34) 366 48 93
Adres redakcji: ul. 3 Maja 12, 42-200 Częstochowa


Wydawca: Kuria Metropolitalna w Częstochowie
Redaktor Naczelny: Lidia Dudkiewicz
Honorowy Red. Nacz.: ks. inf. Ireneusz Skubiś
Zastępca Red. Nacz.: ks. Jerzy Bielecki
Sekretarz redakcji: ks. Marek Łuczak
Zastępca Sekretarza redakcji: Margita Kotas