Reklama

Biały Kruk 1

Na froncie Królestwa Bożego

2016-07-13 09:00

Ks. Marek Łuczak
Niedziela Ogólnopolska 29/2016, str. 18-20

Bożena Sztajner/Niedziela

Kościół w swych szeregach może się pochwalić wybitnymi naukowcami, dyplomatami, a nawet pisarzami czy mistrzami sportu. Nikt jednak dla ewangelizacji nie robi tyle, ile duszpasterze z tzw. pierwszej linii frontu. To o nich myślał papież Franciszek, gdy wyraził swe pragnienie, by Kościół był polowym szpitalem

Podczas spotkania Akcji Katolickiej w redakcji Tygodnika Katolickiego „Niedziela” miała miejsce ciekawa dyskusja na temat duszpasterstwa. Jeden z księży proboszczów dzielił się swymi doświadczeniami i opowiadał, że stara się docierać do wiernych różnymi drogami, ale opór z drugiej strony bywa duży. Odpowiedzialny za Akcję bp Marek Solarczyk uspokajał, że tak jak to wynika z Ewangelii – jesteśmy dziś odpowiedzialni za sianie, ale prawdopodobnie ktoś inny będzie zbierał żniwa. Z jednej strony nie wolno więc wpadać w smutny ton, bo wokół nas widoczne są wielkie znaki nadziei, ale z drugiej – nie możemy nie widzieć wyzwań. Redakcja „Niedzieli”, drukując poniższy artykuł, chce zachęcić czytelników, duchownych i osoby świeckie, do podjęcia dyskusji na temat tego, jak ma wyglądać duszpasterstwo, by jego skuteczność była coraz większa. Zapraszamy do udziału – wszyscy gramy przecież w tej samej drużynie!

* * *

Przed laty ukazała się ciekawa książka Gisberta Greshake’a pt. „Być kapłanem dzisiaj”. Jest to obszerne i bardzo wnikliwe studium o kapłaństwie. Autor kreśli historyczny rozwój tej posługi w Kościele, a zarazem analizuje współczesną sytuację kapłaństwa, przedstawia problemy, z którymi musi się zmierzyć współczesny kapłan: przeciążenie pracą, wypalenie, frustrację i rezygnację. Krótko mówiąc: omawia kryzys tożsamości kapłana w dzisiejszym świecie. Na kartach książki można znaleźć tezę sprowadzającą się do przekonania, że ksiądz przypomina dzisiaj sprzedawcę mało atrakcyjnego towaru. Im większy wysiłek wkłada w to, by go sprzedać, tym większą ponosi porażkę.

Wirtuozi duszpasterstwa

Na szczęście polskie doświadczenie pod tym względem różni się od europejskiego. Na duszpasterskiej mapie naszej ojczyzny byli prawdziwi wizjonerzy. Trudno inaczej dziś myśleć np. o słudze Bożym ks. Franciszku Blachnickim. Ruch oazowy w okresie dominacji komunizmu okazał się prawdziwym strzałem w dziesiątkę. Oaza była potrzebna przed dziesięcioleciami, by ustrzec młodych ludzi przed zgubną ideologią marksizmu, ale pozytywny bilans tamtego pomysłu widać przede wszystkim dzisiaj, kiedy tysiące ludzi uformowanych przez udział w wakacyjnych rekolekcjach stanowi prawdziwą elitę społeczeństwa i Kościoła.

Reklama

Z jednej strony mówi się powszechnie o wszechobecnym antyklerykalizmie, ale z drugiej – lokalne społeczności są często świadkami nieprzeciętnego szacunku, a nawet swego rodzaju uwielbienia dla osób duchownych. Okazją do niemal manifestacyjnego okazywania wdzięczności za ich pracę są często pogrzeby. Tak też było niedawno, gdy Tarnobrzeg żegnał ks. prał. Michała Józefczyka. Zmarł on w wieku 69 lat. To nie przypadek, że wizerunek tego duchownego pojawił się w teledysku do piosenki „Osiem błogosławieństw”. Piosenka powstała z okazji wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w 1999 r. Wizerunek proboszcza wykorzystano jako ilustrację do słów: „Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią”, które śpiewa Anna Maria Jopek.

Przez wiele lat pracę Księdza Prałata obserwowała p. Anna Suska. – Nie wszystkie jego dzieła są znane większej grupie ludzi – mówi. – Jego niedokończonym dziełem jest np. Dom Miłosierdzia, który rodził się powoli, ale w Roku Świętym Miłosierdzia powstawał coraz szybciej – opowiada. – To tam dokonywały się główne dzieła charytatywne parafii.

Jak przekonuje p. Anna, to z inicjatywy ks. Józefczyka powstało przy parafii wiele niezwykle cennych i potrzebnych dzieł, takich jak: Hospicjum św. Ojca Pio, Dom Ulgi w Cierpieniu Matki Teresy z noclegownią, Ochronka św. Józefa, Rodzinny Dom Dziecka, Warsztaty Terapii Zajęciowej, Szkoły Katolickie im. św. Jana Pawła II oraz Katolicka Telewizja Serbinów. Duchowny był także inicjatorem budowy tarnobrzeskich kościołów: pw. św. Barbary, Miłosierdzia Bożego, Chrystusa Króla oraz kaplicy cmentarnej Wszystkich Świętych w Sobowie. Lokalna społeczność nagrodziła swojego duszpasterza najwyższymi nagrodami i wyróżnieniami. – Zaskakiwał nas i zawstydzał swoją miłością. Jej owocem są wspaniałe dzieła charytatywne, szkoły i telewizja. Podejmijmy je wspólnie i wspierajmy zgodnie z intencją śp. ks. Michała i w jego duchu – powiedział podczas uroczystości pogrzebowych bp Krzysztof Nitkiewicz.

Słuchając papieża Franciszka

Trudno w sposób wyczerpujący odpowiedzieć sobie na pytanie, o co tak do końca chodzi w duszpasterstwie. Innego rodzaju wyobraźni wymagała sytuacja, kiedy Kościół musiał realizować swoją funkcję w warunkach komunizmu, a innej wyobraźni oczekujemy dzisiaj. Przykładem dostosowania działań do wymogów współczesności jest niewątpliwie parafia pw. Maryi Królowej na poznańskiej Wildzie, która przyjęła uchodźców ze wschodniej Ukrainy i zapewniła im mieszkanie, edukację, pracę i potrzebne rzeczy materialne. Małżeństwo Maksym i Mela z dwojgiem dzieci przyjechało do stolicy Wielkopolski w piątek 24 czerwca br. – Pomysł przyjęcia do parafii uchodźców ze wschodniej Ukrainy zrodził się podczas jednego ze spotkań parafialnej rady duszpasterskiej – opowiadał tuż przed wejściem do studia telewizyjnego jednej ze stacji ks. Adam Pawłowski. – Chcieliśmy odpowiedzieć na apel papieża Franciszka, który zachęcał do otwierania drzwi parafii przed braćmi i siostrami cierpiącymi z powodu wojny, pamiętając jednocześnie o zasadzie porząd u miłości – tłumaczy koordynujący akcję ksiądz. Wikariusz parafii na Wildzie podkreśla, że pojęcie „ordo caritatis”, czyli porządek miłosierdzia, oznacza, że najpierw trzeba kochać własną rodzinę, najbliższych, własny kraj, a dopiero potem dbać o inne wspólnoty.

– Wiemy dobrze, że sytuacja na wschodniej Ukrainie nie jest stabilna. Pomyśleliśmy więc o pomocy naszym wschodnim sąsiadom. Jeden z parafian – p. Cezary Kościelniak nawiązał kontakt z biskupem pomocniczym diecezji charkowsko-zaporoskiej – bp. Janem Sobiłą i przedstawił propozycję przyjęcia rodziny do naszej parafii. Pierwsze rozmowy odbyły się jesienią 2015 r. Potrzebny był też czas na załatwienie stosownych formalności i wymogów legislacyjnych – opowiadał ks. Pawłowski.

Wytypowana została rzymskokatolicka rodzina Polaka i Ukrainki. 37-letni Maksym i 35-letnia Mela są inżynierami. Mieszkali dotąd w Mariupolu, nad Morzem Azowskim, w mieście, które od dwóch lat znajduje się na linii frontu między Ukrainą a sterowanymi z Kremla rosyjskimi separatystami. Pracowali w przedsiębiorstwie transportowym, mają 7-letniego syna i 4-letnią córkę.

– Zapewnimy im możliwość doskonalenia języka polskiego, pracę i mieszkanie, które będziemy opłacać przez rok, oraz potrzebne rzeczy materialne, np. meble, AGD, ubrania. Nie bierzemy ich na stałe utrzymanie. Chcemy im pomóc, by mogli jak najszybciej uzyskać stabilizację i się usamodzielnić – zaznaczył ks. Pawłowski. – Przyjazd do Poznania to dla tej rodziny spełnienie marzeń oraz szansa na lepszą przyszłość – dodał.

Między tradycją i nowoczesnością

Na polskiej mapie duszpasterskiej pojawia się coraz więcej interesujących punktów. Czasem będzie chodziło o Noc Konfesjonałów, innym razem o Areopagi Wiary, a nawet o akcję „Jezus na lodowisku”. Zdaniem emerytowanego proboszcza dużej tyskiej parafii – ks. Teofila Grzesicy, najważniejsze dla każdego katolika są jednak te wydarzenia, które dokonują się nie w świetle jupiterów, ale w ciszy konfesjonałów i w blasku ołtarzy.

– Sakramenty mają moc uświęcania, a zapłatą za ich skuteczność była śmierć Pana Jezusa na krzyżu – mówi. – Nie można oczywiście przekreślać nowoczesnych form duszpasterzowania, ale w poszukiwaniu nowych form dotarcia do wiernych tak naprawdę trzeba ich po prostu doprowadzić do sakramentów.

– W procesie tym także nowoczesność ma swoje zadanie do spełnienia – twierdzi ks. prof. Grzegorz Sokołowski z Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. – Osoby na co dzień głoszące słowo Boże kształcą się dziś często w szkołach, w których poznają sztukę przemawiania – mówi. – Jest to swego rodzaju powrót do przeszłości, w której oratorstwo było jednym z fundamentalnych elementów solidnego wykształcenia.

Ks. Grzesica podkreśla jednak aspekty praktyczne. – Nie wyobrażam sobie dzisiaj kościoła, w którym proboszcz nie zadbałby o solidne nagłośnienie. Coraz więcej seniorów ma problemy ze słuchem, a przecież także do nich chcemy kierować ewangeliczne przesłanie. Podobnie rzecz się ma z podjazdami dla niepełnosprawnych, których w dalszym ciągu brakuje. Zupełnie normalne jest też pytanie o toaletę w pobliżu miejsca kultu, a już kompletnie nie potrafię zrozumieć duszpasterzy, którzy zamykają drogę dla samochodów jak najdalej od bramy świątyni. Przecież wielu ludzi w zaawansowanym wieku musi skorzystać z podwiezienia. Solidne parkingi w wielu parafiach imponująco pracują dziś na lepszą frekwencję.

Socjologowie religii od lat piszą o tzw. sekularyzacji i biją na alarm. Jeśli po tylu latach konsumpcjonizmu w naszym kraju w dalszym ciągu cieszymy się w miarę pełnymi kościołami, to głównie dlatego, że duszpasterze w odpowiednim momencie potrafili zareagować, wychodząc naprzeciw ludzkim potrzebom. Nie chodzi oczywiście o to, by zaprzepaścić tożsamość Kościoła, ale o to, by konserwując istotę, być elastycznym gdzie indziej. To m.in. dlatego coraz częściej można się spotkać z postulatem, by Kościół nauczył się nowoczesnego marketingu i zastosował reklamę. Mimo protestów coraz częściej dochodzi dziś do głosu przekonanie, że dzwony kościelne już nie wystarczą. Kiedyś skutecznie wzywały na liturgię, ale teraz potrzeba czegoś więcej. W dalszym ciągu jednak niełatwo odpowiedzieć na pytanie, czego potrzeba, by być bardziej przekonującym i skutecznym.

Tagi:
Kościół ksiądz kapłan kapłan

O. Adam Szustak OP o udanym seksie małżeńskim

2018-02-13 12:20

luk / Kraków (KAI)

Znany dominikański duszpasterz akademicki o. Adam Szustak OP spotkał się w poniedziałek wieczorem z młodymi ludźmi w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Opowiadał im o budowaniu relacji intymnej w małżeństwie.


Swoją prelekcję oparł o fragment "Pieśni nad Pieśniami", w którym oblubieniec zwracając się do oblubienicy nazywa ją siostrą i swoim ogrodem, do którego wchodzi i w którym zbiera mirrę z balsamem, pije miód, a następnie wino i mleko. W tej perspektywie dominikanin tłumaczył jak zbudować w małżeństwie udane życie seksualne.

Jak podkreślił na wstępie seksualność wymyślił Pan Bóg i tymi słowami jako pierwszymi zwrócił się do Adama i Ewy. - Nie powiedział im: "Idźcie na rekolekcje". Ale: "Bądźcie płodni i rozmnażajcie się". A więc seksualność to wspaniała rzeczywistość stworzona przez Boga - powiedział.

Odnosząc się do wspomnianego fragmentu wskazał, że oblubieniec mówi w nim o "swoim ogrodzie". - To oznacza, że to jest jego własność. A kiedy się tak dzieje - w momencie ślubu. Wcześniej jakakolwiek próba wejście do tego ogrodu jest włamaniem do własności Boga - stwierdził.

Duchowny zwrócił również uwagę, że oblubieniec używa słowa "siostro", co uczy, że aby zbudować udane życie seksualne w małżeństwie potrzeba najpierw prawdziwej relacji między dwojgiem ludzi. - Takiej, jaka jest między osobami spokrewnionymi, takiej, która nigdy nie zniknie. To właśnie ta relacja daje kobiecie poczucie bezpieczeństwa. Jeśli chcesz mieć udane życie seksualne zaopiekuj się nią i ciągle ją zdobywaj - mówił.

Opisując dalej zachowanie oblubieńca uwypuklił, że w "ogrodzie" oblubienicy on na początku szuka mirry. - Mirra jest zawsze związana ze śmiercią. Oznacza oddanie życie. Więc zapamiętajcie jedno zdanie. Rzeczywistość seksualna męża i żony wyjdzie wtedy, kiedy on zapomni o sobie i zajmie się jej przyjemnością, a ona o sobie i skupi się wyłącznie na nim. To przecież jest definicja miłości - zapomnieć o sobie i zająć się całkowicie drugą osobą - wskazał.

Następnie kaznodzieja uwrażliwiał, że udane życie seksualne nie wyjdzie bez zaproszenia do niego Pana Boga. - Nie chodzi o to, by kochać się z żoną z różańcem w ręku. Ale przecież każdy wierzący wie, że jeśli w najfajniejszych rzeczach nie będzie Boga to wyjdzie lipa. Małżonkowie powinni się tego uczyć z modlitwy Tobiasza i Sary - zaapelował.

Nauczał też, że rzeczywistość seksualna w małżeństwie domaga się nieustannej pracy, zwłaszcza rozmowy. - Widziałem wiele małżeństw, którym się nie układało w tym wymiarze, bo nie rozmawiali. Nie byli szczerzy. Nie mówili o swoich pragnieniach i nie starali się zrozumieć drugiej strony - mówił, prosząc o to, by przyszli małżonkowie dbali o swoje żony, nawet jeśli wymaga to bardzo długiego przygotowania ich do współżycia, a żony nie zapominały o swoich mężach.

Zachęcił, by młodzi zapamiętali te postawy i wykorzystali je w swoich przyszłych małżeństwach. - Z nimi i oddaniem tej rzeczywistości Bogu można rzeczywiście z seksualności zrobić upojenie i ucztę, do której zaprasza nas sam Pan Bóg - powiedział na zakończenie o. Szustak.

Organizatorami wydarzenia byli: Langusta na palmie, Sala Na Górze, Wspólnota Pan AMA, 18.30 w Mariackim/Schola Mariacka.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Wielki Post z ks. Dolindo

2018-02-19 17:34

Agnieszka Bugała

Autorka bestselleru pt. „Jezu, Ty się tym zajmij! o. Dolindo Ruotolo. Życie i cuda” Joanna Bątkiewicz-Brożek nie zawiodła i na Wielki Post przygotowała prawdziwą perłę: rozważania drogi krzyżowej z ks. Dolindo. Książka powstała na podstawie przekładu nieznanych w Polsce, włoskich dzieł Padre z Neapolu, czerpie z zapisków jego lokucji wewnętrznych.


Autorka w kilku miejscach podkreśla zgodność przekazu ks. Dolindo z wizjami bł. Katarzyny Emmerich, niemieckiej stygmatyczki i wizjonerki, której w mistycznych widzeniach dane było uczestniczyć w bolesnej Męce Jezusa Chrystusa – ks. Dolindo w trakcie rozmów z Matką Bożą otrzymywał takie zapewnienie.

W życiu ks. Dolino umiłowanie Jezusowego Krzyża nie było literalnym wyznaniem, ale rzeczywistym podążaniem za Mistrzem, w Jego upokorzeniu, odrzuceniu i doświadczeniu pogardy, również od ludzi Kościoła. Fizyczne i duchowe cierpienia własne ks. Dolindo łączył z brutalnym ukrzyżowaniem Jezusa, podkreślając jednak miłość Pana i przebaczenie płynące dla oprawców z Krzyża. Rozważania Drogi Krzyżowej z ks. Dolindo są dla tych, którzy w ciszy (najlepiej przed Najświętszym Sakramentem) chcą podążać za Chrystusem w Jego Męce i adorować sercem Tego, który oddał za nas życie.

Książka wpisuje się w wielkopostną akcję „Niedzieli” pod hasłem „Odejdź od ekranu, idź się pokaż Panu!”. Idź, stań przed nim z Drogą Krzyżową wg ks. Dolindo i zanurz się w adoracji Jego Męki.

Przeczytaj także: Odejdź od ekranu, idź się pokaż PANU!
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Bp Bronakowski: polskość nie może kojarzyć się z pijaństwem

2018-02-20 20:04

jk / Toruń (KAI)

- Kościół nie walczy z alkoholem, ale o godność człowieka. Polskość nie może kojarzyć się z pijaństwem - mówił bp Tadeusz Bronakowski na rozpoczęcie ogólnopolskiej konferencji pt. „Wolni w Chrystusie” zorganizowanej w Toruniu w dniach 20 i 21 lutego przez Zespół Komisji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości, Wyższą Szkołę Kultury Społecznej i Medialnej oraz Fundację Rozwoju Polski. Konferencja przybliża i promuje ogłoszony 13 lutego w Warszawie „Narodowy Program Trzeźwości”.

Katarzyna Cegielska
Bp Tadeusz Bronakowski

Konferencję „Wolni w Chrystusie” rozpoczęto Mszą św. pod przewodnictwem bp. Tadeusza Bronakowskiego sprawowaną w sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II w Toruniu.

Część wykładową, która odbyła się w Auli WSKSiM w Toruniu rozpoczął bp Tadeusz Bronakowski, przewodniczący Zespołu Komisji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości, która „w roku jubileuszu stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę, w trosce o trzeźwość, która jest fundamentem wolności osobistej i narodowej, jako dar i zadanie Narodowego Kongresu Trzeźwości, wszystkim rodakom w kraju i za granicą” ogłosiła Narodowy Program Trzeźwości (NPT). - Kościół nie walczy z alkoholem, ale o godność człowieka. Polskość nie może kojarzyć się z pijaństwem - podkreślił na wstępie bp Bronakowski i zauważył, że NPT jest swoistą syreną alarmową mającą wybudzić społeczeństwo ze szkodliwego snu. Ma być przyczynkiem do dyskusji oraz wołaniem o mobilizację społeczną.

O realizacji NPT w polskich parafiach i wśród Polaków za granicą opowiadał ks. prof. KUL dr hab. Piotr Kulbacki. Prelegent zwrócił uwagę na to, że proponowany program jest długofalowy, obliczony na okres jednego pokolenia, gdyż ma na celu „trwałe przekształcenie kultury i zmianę postaw”. Przybliżył także kilka aspektów akcji „Nie piję, bo kocham”, która propaguje m.in. dobrowolną abstynencję i przypomina o okresach szczególnej intensyfikacji działań pro abstynenckich w Kościele, jakimi są np. Tydzień Modlitw o Trzeźwość Narodu, Wielki Post, czy miesiąc sierpień. Podkreślił również, że rolą NPT jest ożywienie prac trzeźwościowych na poziomie diecezji i parafii, a co za tym idzie - zwrócenie się w kierunku rodziny, która jest podstawowym miejscem do wychowania w trzeźwości.

Kolejny temat w telekonferencji przybliżył ks. dr Marek Dziewiecki, który skupił się na zdefiniowaniu pojęć wolność i trzeźwość oraz przedstawił alkoholizm jako zjawisko występujące w sferze psychologicznej, społecznej i duchowej funkcjonowania człowieka.

Ks. dr Marek Dziewiecki podkreślał, że wolność została dana człowiekowi po to, by mógł kochać. W tym kontekście należy patrzeć w sposób szeroki na trzeźwość, która jest wolnością w myśleniu, przeżywaniu emocjonalnym, podejmowaniu decyzji i budowaniu więzi z Bogiem, samym sobą i drugim człowiekiem. Alkoholizm niszczy te wszystkie wymiary wolności.

Agonią człowieka uzależnionego jest zranienie w wolności przyjmowania miłości – alkoholik nie chce przyjmować miłości, bo ten, kto kocha, stawia wymagania. W efekcie uzależniony zatraca zdolność wrażliwości na cierpienie kochających i używa wolności, by od tej miłości uciekać. – Tu nie wystarczą tłumaczenia, że umiera na raty – podkreślał ks. dr Dziewiecki. Jedynym ratunkiem jest cierpienie własne, czyli pozostawienie uzależnionego z wszelkimi konsekwencjami jego postępowania tak, by miał szansę powiedzieć sobie „zmieniam się albo umieram”.

Jako dar i zadanie NPT przedstawił prof. nzw. dr hab. Krzysztof Wojcieszek, który podkreślał, że obecne pijaństwo w Polsce jest spuścizną historii naszego kraju. Badania pokazują, że wyraźnie rosło od lat 50-tych XX wieku, czyli w czasie ustroju totalitarnego. Nie ma też większego znaczenia fakt, że aktualnie w Polsce funkcjonują jedne z najbardziej restrykcyjnych przepisów dotyczących trzeźwości, bowiem 200 lat zaborów wykształciło w Polakach wewnętrzny sprzeciw wobec prawa i mimo, że surowe, nie jest przestrzegane np. 75% osób łamie zakaz sprzedaży alkoholu osobom poniżej 18 roku życia.

– Potrzeba środowiskowego wzmocnienia działania prawa – mówił prof. Wojcieszek. NPT w takim ujęciu jawi się jako dar i szansa na wyjście z tzw. „grzechu cudzego”, który dominuje w alkoholizmie jako cudze niedopatrzenie, brak reakcji, czy złe wzorce i w efekcie wepchnięcie kogoś w dramat uzależnienia. Prelegent podkreślił, że przyjęcie takiego daru stawia określone wymagania przed społeczeństwem, gdyż skłania po pierwsze do promocji NPT, a następnie wprowadzania go w życie najlepiej poprzez jeden dobrze wybrany projekt praktyczny do realizacji rocznej.

Prelegenci podkreślali, że Kościół – kapłani i świeccy, głównie ci zaangażowani w życie ruchów i wspólnot, są szczególnie powołane do realizacji tego programu, gdyż spojrzenie na alkoholizm tylko w kategoriach choroby jest spłaszczeniem problemu i pominięciem sfery duchowej i sumienia. Jak zaznaczyli prelegenci, jednym z wymiarów alkoholizmu jest zaprzeczanie jego istnienia oraz bycie współuzależnionym, co z kolei, mimo cierpienia, blokuje chęć zmian.

Druga część ogólnopolskiej konferencji „Wolni w Chrystusie” odbędzie się 21 lutego w Auli WSKSiM w Toruniu. Poruszone zostaną m.in. kwestie uzależnienia behawioralnego, czy kosztów uzależnień.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Reklama

Najczęściej czytane

Wiele stron internetowych, wykorzystuje pliki cookies (ciasteczka). Służą one m.in. do tego, by zagłosować w sondzie. Nowe przepisy zobowiązują nas do poinformowania o tym. Dalsze korzystanie z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będzie oznaczało, że zgadzasz się na ich wykorzystywanie.
Aby dowiedzieć się więcej, przeczytaj o Polityce plików cookies.

Rozumiem